768-ə hissə-Əhzabi surə-49-50 şərifə ayəon

768-ə hissə

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَكَحْتُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِن قَبْلِ أَن تَمَسُّوهُنَّ فَمَا لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَهَا فَمَتِّعُوهُنَّ وَسَرِّحُوهُنَّ سَرَاحاً جَمِيلاً (49) 

Ha imon vardə kəson ha! de imoninə jenon izdivoc kardeyeədə de əvon cinsi əloğə bənav əvoni təloğ bıdoyn, bo şımə çəvon ohdədə qıləy iddə(çəş kardey mıddət) ni ta çəy hisobi oqətiyon. çən, çəvon mehriyyə(çok-çoki) bıdənən iyən əvoni loyığə şikilədə ozodkənən.

Çoko ki, çın surə sıftədə votemone, Əhzabi mıborəkə surə ayəon umdə hissə çı xıyzoniyə məsələon barədəy. ın ayə bə umum muminon xitob kardə holədə çı jenı-merdəti hukmon qıləyni barədə hamyedə: ehanə izdivaci əğdi bədiqə cinsi əloğə bənav, qıləy jenı-merd yəndeyku co bıeyışon piye, lozım ni həni jen ıştə iddə çəşko və çın təloği bəpeştə bilafosilə kardey bəzıne de qıləy co merdi izdivacko.

Təloği iddə və çəş kardey mıddət, seqlə dıvrə manqə sə devrə dəvordıneye ki, addi formədə bəbe jenon ım mıddəti səbrkon ta çəvon hamiləti vəzyət mıəyyən bıbu.

Ayə dəvomədə hamyedə: harçənd çı jenı-merdi miyono cinsi rabitə bərğərol bıəni, əmmo təloği faxti merd bəbe qıləy mınosibə hədiyyə bə jeni bıdo. joqo ki, bə Bəğərə mıborəkə surə 237-ə ayə əsos, merd bəbe əğdədə təyin bıə mehriyyə nimə bə jeni bıbaxşo. çın koysə əlovə, təloğ iyən co bıey bəbe de bə xoş omə sıxan iyən rəftori b ico bıbu. joqo jenı-merdon co beyədə, ijən bə iyənde ehtırom bınəyn və çı harcurnə hoziyəti iyən yavə hərəkətonku ictinobkəyn.

Çın ayəku umutedəmon:

1-islomi qıləy komilə dine və bo xıyzoni məsələon iyən jimoni əxloği koon konstruktiv iyən mıəyyənə təlimonış heste.

2-təloğ bə jimoni həmroon ruhi cəhəto mənfiyə təsironış heste ki, bəbe de mınosibə rəftori iyən mehriyyə nimə pərdaxt kardey çımi əvəzi beşey lozıme.

3-Ğıroni mədəniyyətədə hətto təloği faxti həm bəbe çı jenı-merdi miyono kin-kudurət iyən hoziyəti ruhiyyə nıbu, ısət çı bımando jenı-merd iyənde kəno jimon kardə şərayitədə.

يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفَاء اللَّهُ عَلَيْكَ وَبَنَاتِ عَمِّكَ وَبَنَاتِ عَمَّاتِكَ وَبَنَاتِ خَالِكَ وَبَنَاتِ خَالَاتِكَ اللَّاتِي هَاجَرْنَ مَعَكَ وَامْرَأَةً مُّؤْمِنَةً إِن وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلنَّبِيِّ إِنْ أَرَادَ النَّبِيُّ أَن يَسْتَنكِحَهَا خَالِصَةً لَّكَ مِن دُونِ الْمُؤْمِنِينَ قَدْ عَلِمْنَا مَا فَرَضْنَا عَلَيْهِمْ فِي أَزْوَاجِهِمْ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَيْكَ حَرَجٌ وَكَانَ اللَّهُ غَفُوراً رَّحِيماً (50)

Ha pəyğombər ha! əmə botı ıştı çəvon mehriyyə doə jenon həlol kardemone, həmçinin de Xıdo ğəniməton ro bətı baxş kardə bıə və çəvon soyb bıə kənizon və həmçinin detı hicrət kardə ıştı amu kinon(de əvon vəyə karde bətı həlole) və ıştəni bə pəyğombəri baxşə imoninə jenon(pəyğombəriku mehriyyə nıpiyə jenon), ehanə pəyğombər bıpyoşe de əy izdivac kardey bəzıne. həlbəttə, ım izdivac bətı məxsuse, nə bə cokəson. əmə muminon çəvon jenon iyən kənizon barədə bekardə hukmi zınedəmon. ım bəçəy xotoye ki,(ıştə risoləti ədo kardeyədə) botı hiç saxtəti(muşkilat) nıbu və Xıdovənd əbaxş iyən mehribone.

In ayə bə Xıdo-Rəsuli(s) xitob kardedə və ə həzrəti de kali jenon izdivac kardey barədəy ki, Xıdo-Rəsul(s) əvoni ıştə jimoni həmro kardey bəzıne və ım fəğət iqlə vırədə bə pəyğombəri(s) məxsuse, əmmo əmandə vırəonədə çı pəyğombər(s) iyən muminon miyono hiç qıləy farğ ni. ğohm-əğrəbəonku de amu, bibi, xalə iyən day kinəon izdivac kardey bəbe və ğərəz ğohm-əğrəbəon de har qıləy muminə jenon izdivac kardey mumkine və har dıqlə dastə barədə mehriyyə təyin kardey və əğd bırniye lozıme ki, ya mehriyyə pərdaxt kardey iyən doey bedə və ya merd bəştə ohdə peqəteydə ki, peşo çəy mehriyyə bıdoy.

Kənizon barədə həm ımi zikr kardey lozıme ki, islomi nokəçəti sistemış bə vucud vardəni. bə zəmon dınyo qırd noxtəonədə nokə iyən kəniz oqəte mod və movcud be.joqo ki, canq iyən mıhoribəon faxti kinə iyən jenon əsir kardedəbin və çəvonku bənə kənizi oko doydəbin. təbiiye dini-islom həm kardey nıəzıni ım canqi ğanuni itərəfə ləğvko. de ın holi islom de çandə qılə nov təşviğəkə ğanuni noey hejo çı nokəti və kənizəti ləğv kardey tərəfdor bıə. islomi proqramonku qıləyni insonon bo nokə və kənizon ozod kardey iyən bəçəvon həx-huğuğon ehtırom noeye. bəçəy xotoye ki, nokəon ozod kardey, həmməysə çokə əməlon iyən çı çandə qılə qınoon kəfforə hisob bedə. ım nəzə boyis bedə ki, mısılmınon ya de nokəon hıriye iyən əvoni ozod kardey koy məşğul bıbon və ya de əvon izdivac kardey iyən fərzənd bə dınyo vardey, çı cokəson bəvon hehurməti kardey vəy bıqəton.

In ayə həmçinin bə izdivaci iqlə məxsusə məğami işorə kardedə ki, fəğət pəyğombər(s)-i icozəş heste əy əncom bıdo və əv həm ıme ki, ehanə qıləy jeni de pəyğombəri(s) mehriyyə ğəbul nıkardə holədə izdivac kardey iyən çəy məhrəm bıey fikədə bıbu və ım ko boştə iftixor bızıno və pəyğombər(s) həm ımi ğəbul kardə surətədə, ə həzrət kardey bəzıne de əğd iyən nikohi roy vositə, həmonə jeni ıştə jimoni həmro ğərol bıdo. mınosibe ki, iyo əmə bə pəyğombər(s)-i çandə qılə jen sıey ko işorəkəmon və çı kali deşmınon behtonon ya noaqahə duston sıvolon cəvobi bıdəmon. tarıxədə omə ki, islomi əziz-qıramiyə pəyğombər 25 sinnədə çə həzrətiku sinnış bəpe bıə de həzrəte Xədicə(s) izdivacış karde. bə tarıxi şoydəti əsos, çanədə ki, Xədicə(s) bəyji be, pəyğombər(s) de hiç qıləy jeni vəyəş nıkarde. qıləy holədə ki, çı ərəbon miyono ım rəsm movcud be və qıləy merd ıştə iminə jimoni həmro bəyji bıə faxti, kardey əzıni co qıləy jen həm bıstəno.

Həzrəte Xədicə(s) bəfot kardeyədə, pəyğombər(s)-i 53 sinnış hestebe ki, çəy 25 soriku de tobə 53 sori fəğət de həzrəte Xədicə(s) jimonış kardebe. çən, pəyğombər(s)-i co izdivaconış, çı həzrəte Xədicə(s) bəfoti bəpeştə bıə. ehanə pəyğombər(s) qıləy həvəsbozə merd bıəbe, bə ərəbi adəton əsos, bo ə həzrəti ıştə cıvonətiyədə çandə qılə jen sıeyro hiç qıləy məhdudiyyət movcud nıbe.

Dıminə muhimmə nuktə ıme ki, həzrəte pəyğombər(s) çı həzrəte Xədicə(s) bəfoti bədiqə izdivac kardə jenon  sıvoy Ayişə, həmməy əvon vevə jen bıən. ım ıştən ımi nışon doydə ki, pəyğombər(s) dumo cıvon iyən bakirə jenon bıəni, bəlkəm umumən çə həzrəti izdivacon hədəf, de bə beşuə jenon yolyəti kardey iyən bəçəvon ıştən tələbon əsos bıə.

Çın ayəku umutedəmon:

1-izdivaci məsələdə, həlol iyən həromi Xıdo təyin kardedə və fəğət çı dıqlə tərəfi roziyəti kifoyət kardedəni.

2-qırd insonon bə izdivaci ehtiyocışon heste və hiç kəsi çı vəyə iyən jenı-merdəti rabitəku məhrum kardey nibəbe, hətta əgər canqiku əsir qətə şəxs həm bıbu.

3-dini islom mehriyyəş bo jenon çı izdivaci təzminış ğərol doə ta bə çəvon mali və ixtisodi huğuğon rioyət bıbu.