769-ə hissə-Əhzabi surə-51-54 şərifə ayəon

769-ə hissə

تُرْجِي مَن تَشَاء مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَن تَشَاء وَمَنِ ابْتَغَيْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكَ ذَلِكَ أَدْنَى أَن تَقَرَّ أَعْيُنُهُنَّ وَلَا يَحْزَنَّ وَيَرْضَيْنَ بِمَا آتَيْتَهُنَّ كُلُّهُنَّ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيماً حَلِيماً (51) 

Iştə jimoni həmroonku kon qıləyni piye, bə təxır eğande və har qıləy ıştə palu vırə doey bızıneş və çəvon har qıləyni tərk koş, ijən tələbkoş, botı hiç qıləy qıno ni. ım(hukm) boçəvon çəşon ruşin bıey iyən norohət nıbey xotoe və ıştı bəçəvon ixtiyorədə ğərol doə çiyon rozi bıey vey mınosibe. Və Xıdovənd(harçi) əzın iyən həlime.

Vəynə bərnomədə ərzımon karde ki, həzrəte Xədicə(s) bəfoti bəpeştə həzrəte pəyğombər(s) qıləy şərayitədə ki, çəy 53 sinnış hestebe, de çandə qılə jeni izdivacış karde. çın izdivacon kali qılə de bəzi ğəbiləon ıştən tələbi be ta əvon çı pəyğombəri jimoni həmroon bıbon və çəvon ğəbilə de çimi vositə iftixorkəyn. çın izdivaci kali qılə həm bə vevə və beşuyə jenon yolyəti kardey xoto be. ımi zikr kardey lozıme ki, pəyğombəri jimoni həmroon miyono ğərəz i nəfəri, qırd əvon vevə jen bin və bə həmonə dəlili xoto, pəyğombəri çəvonku çandə qıləku fərzəndış nıbe.

Çun, qırd ım izdivacon de pəyğombəri tələbi bıəni, əve kali jenon hozzı bin mehriyyə ğəbul nıkardə holədə çə həzrəti jen bıbon və çı pəyğombəri nom çəvon səpe bıbu. liza Xıdovənd bın ayədə bə pəyğombər(s)-i icozə doydə ki, ıştə jimoni həmroon miyono faxti co kardey koyədə bəştə səlohi əsos iyən bəştə jenon rizoyəti əsos əməlkəy.

Həlbəttə, təbiiye çı jimoni həmroonku har qıləyni təvəğğo iyən tələbonış hestebe ki, əvon çı pəyğombəri ohdəku xaric be və de risoləti sanqinə məsuliyyəti bə ico,əvoni bə vırə rosney imkonış nıbe. əmmo çanədə ki, mumkin be və pəyğombər səloh zınə holədə, çəvon tələbon bə vırə rosney bedəbe. zira jimoni həmro rozi kardey, çı insoni jimoni oromətiyədə qıləy muhimmə rolış heste.

Çın ayəku umutedəmon:

1-dini iyən sosyal qonə vəzifəon bə vırə rosney, bəbe bə aylə məsuliyyəton tərk kardey boyis nıbu.

2-xıyzoni uzvon, məxsusən jimoni həmro, bəbe merd iştimayi sanqinə məsuliyyəton bəştə ohdə peqəteyədə, əy dərkko və bəy koməqko.

3-jimoni həmro rozi kardə iyən çəy ğəmo-ğussə bardə, qıləy sakit iyən oromə muhiti icod kardey, bəştə xıyzoni ğəmi mandə merdi vəzifəonkuye.

لَا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاء مِن بَعْدُ وَلَا أَن تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجٍ وَلَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ إِلَّا مَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ رَّقِيباً (52) 

(Ha pəyğombər ha!)Çımi bədiqə hiç qıləy jen botı həlol ni və bəbe ıştə jimoni həmroon əvəzi co jenon məstən. harçənd çəvon reçinəti tıni bə təəccıb həm biyəy. ıştı soyb bıə kənizon istisnay və Xıdovənd bə harçi nəzorət kardedə.

De pəyğombəri jimoni həmroon əloğədor bıə bəhsi dəvomədə, ın ayə bo de ə həzrəti jimoni həmro bıey tələbon ğət kardey ko işorə kardedə və hamyedə: ha pəyğombər ha! həni bə çı jenon bo izdivac kardeyo bıə hiç qıləy tələbi mısbətə cəvob mədə və bıvot Xıdovəndi bəmı əmrış kardə həni de hiçkəsi vəyə məkə. ehanə həm əvon jıqo tələbkon ki, ısətnə kali jimoni həmroon təloğ bıdə və çəvon əvəzi tojə jenon bıstən, ijən ım tələbon ğəbul məkə, hətto çə tələb kardə jenon cıvon və reçinəti iyən ziyodə mol-dıvlətışon həm bıbu. joqo ki, adətən vey faxti insonon de joqo niyyəti izdivac kardedən.

Bə tarıxi rəvoyəton əsos həm, Xıdo-Rəsul(s) bə həmonə vevə jenon hiç qıləyniş təloğış doəni ta de co cıvon iyən ğəşənqə jenon izdivacko və boştə tojə jen bıstəno.

Çın ayəku umutedəmon:

1-pəyğombəri həxə pəyğombər iyən Ğıroni ilahi tərəfiku bıey dəlionku qıləyni, bəvədə bo pəyğombəri məhdudiyyəton ğayil bıə ayəonin. əgər Ğıron çı pəyğombəri pesoxtə çi bıəbe, jıləvoni ə həzrəti məhdud kardə çiyon bəvədə pəydu karde nıəbi.

2-de co cıvon iyən reçinə kinon vəyə kardey məğsədi, bəştə jimoni həmro be etino bıey ya əy təloğ doey, Xıdovəndi nəhy kardə çiyonkuye.

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَن يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنكُمْ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعاً فَاسْأَلُوهُنَّ مِن وَرَاء حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَن تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَن تَنكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِن بَعْدِهِ أَبَداً إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِندَ اللَّهِ عَظِيماً (53) 

Ha imon vardə kəson ha! pəyğombəri bəşmə bo xorək hardero icozə nıdoe, bəçəy kə varid məbənən və xorəki faxti çəş məkənən. əmmo hafaxti dəvət biyon, çən daxil bıbənən və çoko xorək hardeyone, volo-volo bıbənən və həni de iyande qəp məjənən. həyğətən,(şımə ım veyə qəp jıey) bə pəyğombəri əziyyət doydə, əmmo əv şıməku həyo kardedə. (əv qıləy çi votedəni)əmmo Xıdovənd həxı voteyku tarsış ni. və hafaxti pəyğombəri jimoni həmroonku qıləy çiyon piye, pardə peştiku tələbkənən. ım rəftor bəşmə iyən bəçəvon dılon pokəti baxş bəkarde və boşımə rəvo ni(damedəni) bə Xıdo Rəsuli əziyyət bıdoyn və hiç faxti bəbe çəy bəpeştə deçəy jenon izdivac nıkoyn ki, ım ko Xıdo palu vey dıjdə(qınoe).

إِن تُبْدُوا شَيْئاً أَوْ تُخْفُوهُ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيماً (54)

Ehanə qıləy çi oşko iyən punhonkoyn, çən şək ni Xıdovənd bə harçi ğadire.

In ayə bə muminon xitob kardedə və kali iştimayi iyən mehmonəti və ziyofəti ədəbon bəyon kardedə və jıqo hamyedə:

a)-kə xıvandi xəbədo nıkarde iyən bəy nıvote, bəçəy kə daxil məbi.

b)-ehanə şımənışon bə ikəsi kə dəvət karde, bın surətədə çəy faxtədə bışən, nəinki, befaxt və xorək hardey bədiqə həmonə kə tərk bıkənən.

v)-ehanə şımənışon bə ikəsi kə dəvətışon kardənibu, əmmo de kə xıvandi qıləy koyon bıbu və məcburiyon əyo bışon, bın surətədə kəybə peştiku ıştə tələbon bəyonkənən və bə kədə bıə jenon nomhərəmə çərçivə rioyətkənən. jıqo rəftorkənən ki, bə imon iyən təğva əsos bıbu.

Im ədəb və dəsturon məxsusən çı pəyğombəri xıyzoni barədə, bəbe de çokə formə bəy rioyət bıbu və bə pəyğombəri əzob-əziyyəti boyis bıə çı harcurnə koyku ictinob kardey lozıme.

Həlbəttə, ımon çı mehmonəti iyən ziyofəti ədəbonku kali qıləyniye. Kərimə-Ğıroni co ayəonədə de ın ko əloğədor bə co nuktəon həm işorə bıə.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-imoni şərt bə iştimayi ədəb və əxloği rioyət kardeye və ibodi koon bə vırə rosney kifoyət kardedəni.

2-kə qıləy hərim və çərçivəş heste və çəy soybi icozə nıbe, əyo varid bıey əbıni.

3-mehmoni təşkil doey iyən mehmoni ğəbul kardey, islom iyən dini rəhbəron sıfarış kardə çiye. əmmo de ın şərti ki, ım ziyofət bə kə soybi əzob-əziyyəti boyis nıbu.

4-hicob iyən jenon de merdon miyono sosyal rabitəonədə təyin bıə həddonfəlsəfə, pok iyən pokdovnəti və çı ziyon rosnə amilonku bə diyəro mandeye.