773-ə hissə-Əhzabi surə-69-73 şərifə ayəon

773-ə hissə

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسَى فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكَانَ عِندَ اللَّهِ وَجِيهاً (69) 

Ha imon vardə kəson ha! bənə bə Mosə əziyyət doəkəson məbənən. çən, Xıdovənd əvış çəvon votə çiyonku(iftiroonku) bə sofi(təmizi) bekardeşe və əv çı Xıdo palu abrumənd(vey hurmətin) be.

Vəynə proqramonədə  çın surə 57-ə ayədə de mınofiğon vositə pəyğombər(s)-i əzob-əziyyət doey məsələku bəhs be. çun yəhudiyon Mədinə şəhrədə jimon kardedəbin və de mısılmınon rabitəşon hesteşonbe, çı həzrəte Mosə(ə)-i zəmonədə de Ğarun iyən co mıxolifon vositə bə ə həzrəti ğandə bıə kali norəvo iyən behtonə sıxanon, bə mısılmnon quş rəsedəbe.

In ayə bə imoni əhli xitob kardə holədə hamyedə: mığət bıbənən çı yəhudiyonku həzrəte Mosə(ə)-i həxədə məsə çiyon bo cokəson nəğl məkənən iyən şayiəon pevolo məkənən. zira Xıdovənd çı pəyğombəri  pokəti, dırıstəti iyən səlomətəti həxədə şoydəti kardedə və ikəs ki, Xıdovəndi palu abrumənde, əy beabruyəti nisbəti mədənən.

Çın ayəku umutedəmon:

1-deşmıni hiyləonku qıləyni, de şayiəon pevolo kardey vositə dini rəhbəron movğey zəyif kardey, bəvon iftiro ğandey iyən çəvon cismi iyən ruhi səlomətəti bə sıvoli ji bardeye.

2-bə Xıdo imon vardey şərt, bə ilahi pəyğombəron imon vardeye, əvoni pok və məsum zıney iyən bəvon iftiro və şər nığandeye.

3-Xıdovənd pokə insonon(məxsusən ənbiya) çı deşmınon norəvoə iftiroon mığobilədə mıdofiyə kardedə və çəvon ğədri zıneydə. əmə həm bəbe jəqo bıbəmon.

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلاً سَدِيداً (70)

Ha imon vardə kəson ha! bə ilahi təğva rioyətkənən və ğoym(həxə) sıxan bıvotənən.

يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَن يُطِعْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزاً عَظِيماً (71) 

Ta Xıdovənd şımə koon islohkəy və şımə qınon bıbaxşo. və hakəs bə Xıdo iyən rəsuli pemando, şək ni bə qıləy dıjdə feyzi(hərəbaxtəti) rəsə.

Navnə ayədə dəvomədə ki, muminon norəvo iyən rəncidə sıxanon nəğl kardeyku nəhy kardedəbe, ın ayə hamyedə: bəbe hodi bıbon və har nodırstə sıxanon bə zıvon vardeyku pərhizkənən. bə həxı mıtobiğ iyən həyğəti bıvotənən, nəinki, beməno iyən norəvoə kəlməon. ğoym, mohkəm iyən zərəl nırosnə iyən xıyzon və camiyədə problem icod nıkardə sıxanon bəştə zıvon biyənən.

Təbiiye əgər qırd imoni əhl sıxan voteyədə bə sıxan votey ğaydə-ğanunon rioyətkoyn və bəştə icozə mədənən ki, bə bədbini,suyi-zənn iyən qımoni əsos, çı cokəson barədə hukm bekoyn, camiyə bə islohi tərəf hərəkət bəkarde. həm dəvardə problemon həll bəbe və həm çı omə muşkilaton vəy qətey bəbe.

Xıdovənd çı norəvoə sıxanon voteyku dast kəşə kəson dəvardə qınon bəbaxşe iyən çəvon koon isloh bəkay. həyğətədə, norəvoə sıxanonku bə diyəro mandey iyən həx və rostə sıxanon nəğl kardey, çı təğva nəticəonkuye. ımon bə insoni əməli isloh iyən bəçəy qınon əfv bıey boyis bəbe.

Imom Səccod(ə)-i ğəşənqə təmsilonədə omə ki, har ruj sıbi faxti zıvon çı insoni bədəmi co uzvonku çəvon keyf-əhvoliku sıvol kardedə və əvon qırd cəvob doydən ki, ehanə tı bahaştoş çəmə hol çok bəbe.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-imoni şərt bə təğva malik bıey və çı təğva şərt həm həx iyən ğoymə sıxanon bə zıvon vardeye.

2-ğəşənqə sıxan iyən kəlməon kifoyət kardedəni, bəlkəm sıxani məzmun həm bəbe mohkəm iyən bə sənədi əsos bıbu.

3-əgər inson çanədə zuş vışkiyedə bə təğva rioyət kardeydəbu, Xıdovənd  çəy fırsiyə vıron bəbaxşe iyən çəy roy isloh bəkarde.

إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُوماً جَهُولاً (72) 

Həyğətən, əmə(ilahi) əmonətro bə osmon iyən bandon təklif domone. çən, əvon çəy şıkırneyku tarsin(bə dumo pekırin). əmmo inson əvış bəştə duşış peqəte. şək ni(bə əmonəti rioyət nıkardero) əv sıtəmkor iyən nodone.

لِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكَاتِ وَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُوراً رَّحِيماً (73)

Ta Xıdovənd mınofiğə merdı-jenon iyən mışrikə merdı-jenon(bə əmonəti zay kardero) əzobkəy. və ıştə lutfi bə imonə merdı-jenon oqordıno(çəvon tobə ğəbulkə). və Xıdovənd(bo muminon) hejo əbaxş, mehribone.

In ayəon ki, Əhzabi mıborəkə surə oxonə ayəonin, bə qıləy muhimmə mevzu işorə kardedə ki, ım imtiyoz insoni çı co mevcudatonku co kardedə. qıləy əmonət ki, hestemoni aləmi co məxloğ əy ğəbul kardey iyən çəyku bəhrə bardey ğudrətışon ni və fəğət insoni nomədə bıə məxloğ bə ilahi lutfi şomil bedə iyən çəyku bəhrə bardedə.

Ruşine ki, ilahi əmonətiku murad və məğsəd, həmonə rufe ki, Xıdovəndi əvış bə insoni ətoş kardə və əvış çı co məxloğatiku coş kardə. qıləy ruf ki, çı bəşəri ağl iyən şuuri mənşəy iyən bəy ixtiyorış baxş kardə və insoni qırd kəmolaton çəy şuada hosil bedə.

Co mevcudaton ısət çı cəmodat, nəbotat ya heyvonat bıbu, bo ın ilahi dıjdə neməti ğəbul kardey zərfiyyətışon ni və çəyku məhrumin. əmmo inson bə Xıdovəndi dıjdə lutfi əsos, çı jıqo veyə neməton soybe. həlbəttə, bənə co neməton ım nemət həm ilahi əmonəte. nəinki, bəşəri əvış ofəyə və çəy malike və hafaxti çəy dıli piyeşe çəyku oko doey bəzıne.

Xıdovəndi ki, ım nemətonış çı bəşəri botınədə əmonət noəşe, çəyku tələbış karde ki, çın əmonətiku səhih iyən dırıstə royədə iyən ıştə və çı camiyə isloh və səodəti royədə oko bıdəy. əmmo de təəssıfi ziyodə insonon bə kufr iyən nunkurəti dıço bıən vəya dıdim iyən mınofiğin və deştə bə xoş nıomə rəftoron vositə bə ın ilahi əmonəton xəyonət kardedən.

Bə ım əmonəton rioyət kardə muminon kali vırəonədə fırsiyedən və bə ım əmonəton soyb bıə Xıdo nəzə əks şedən. nəticədə idastə bəştə nodonəti iyən cəholəti xoto və co qılə qrup bəştə kardə zılm iyən sıtəmi xoto ilahi əmonətonku səhih və dırıstə royədə istifodə kardedənin. idastə həm bəştə taxsiyon xoto, həmonə əmonəti nığo doey koyədə səhlənkorəti kardedən.

Təbiiye ki, zolımon bə əmonəti xəyonət kardey xoto, bəştə cinoyəti cəzo bərəseyn və taxsırkor iyən səhlənkoron tobə kardə holətədə, bə ilahi lutf ijən sənibəton şomil bəbeyn, obəqardeyn.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-inson,hestemoni aləmədə çı Xıdovəndi əmonətdore. Xıdovəndi bə bəşəri məxsusə imtiyozonış doə ki, bə co hiç qıləy mevcudaton jıqo qıləy lutfış kardəni. ım imtiyazon ilahi əmonətonin ki, bəbe çəvonku dırıstə şikilədə oko doey bıbu.

2-islami prizmaku zılmi kəlmə fəğət bə cokəson zılm kardey ayid bedəni. əgər bə insoni kəmol, ruşd iyən ozavziye boyis bıə ilahi nemətonku dırıstə formədə oko doey nıbu və nosəhihə royədə çəyku istifodə bıbu, ım həmməysə dıjdə zılme.

3-ilahi əmonət məsuliyyət vardedə. hakəs ım məsuliyyəton bə vırə rosney koyədə bə əmonəti xəyonətko, təbiiyə şikilədə bə ilahi ğəhro-ğəzəbi giriftor bəbe.

4-jenı-merd bə kəmolon tərəf rost bıey və ya bə suğuti tərəf şıey koyədə i iyən mısovin və insoni cəhəto çəvon miyono hiç qıləy farğ ni.