601-ə hissə-Muminoni surə-1-7 şərifə ayəon

601-ə hissə

بسم الله الرحمن الرحيم

قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ (1) 

Şəkk ni mominon nicot pəydu kardeşone.

الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ (2) 

Həmonə kəson ki, ıştə nımojonədə xuşu(tars) təvozukorətişon heste.

De “Həcci” mıborəkə surə bə oxo rəsey,bın bərnomədə əmə “Muminin” mıborəkə surə bino kardedəmon.ım surə sado həjdə ayəş heste və Məkkədə nozil bıə.çın surə sıftənə ayəon çı imoni əhli xısusiyyəton bəyon kardedə və çəy bəpeştə bənə həzrəte Nuh(ə), Hud(ə) Mosə(ə) iyən İsa(ə)-i bıə pəyğombəron iyən çəvon ğovmon sərquzəştonku bəhs kardedə.

Iminə ayə de kırtə cumləon ojə-oşkoə holətədə çı mominon dınyo iyən axırətədə bıə hərəbaxtətiku xəbə doydə.”fəllah”  yəni bə hədəfi rəsey iyən bə ğələbə və baxtəvərəti boyis bıey xoto ıştə vədə bıə maneəon peqətey iyən bə problemon ğalib omey mənoədəy.

Imoni əhl de bə Xıdo təkyə kardey ıştə zu vışkiye ğədərədə bə hədəfi rəsey xoto cəhd kardedə iyən dınyo zərfiyyəti həddədə bə səbarzətiyon rəseydə.əmmo çəvon zəhməti həx ğıyoməti ruji komilə şikilədə doey bəbe və əvon ilahi rəhməti sayədə çı pok iyən çokə insonon kənoyədə vəhıştədə əbədi bəmandeyn.

Peşonə ayəon imoni əhli bə fəllah iyən baxtəvərəti rosnə xısusiyyətonku bəhs kardedə və çəvon həmməysə bənav bə nımojədə xuşu iyən təvozokorəti işorə kardeydə və de xuşu iyən təvozukorəti bıə nımojiku bəhs kardedə.de xuşu nımoj votə qıləy nımojəvot  nımoji boştə qıləy əlovə bo və şələ zıneydəni,bəlkəm deştə məhbubi bıə ım votemon bo əy vey şin iyən ləzzətbaxşe.qırd mominon nımoj voteydən, əmmo çı fəllah iyən baxtəvərəti şərt nımojədə xuşu iyən muti bıeye.zira de xuşu bıə nımoj bə insoni vucudədə bıə təkəbbır iyən məğrurəti darşiye boyis bedə iyən əxloğiyə fəziləton iyən kəmolaton zuhuri zəminə bəvədə hozzı kardedə.

Pərvərdıqore-Aləmi mığobilədə təvozukorəti təsiron,hətta çı nımojəvoti zohirədə həm vindey bedə iyən nımoji faxti bıə ədəbi nışon doydə.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-imoni əhl dınyo iyən axırətədə nicot pəydu bəkay,harçənd kofiron dınyoədə zohirədə cəh-cəlol iyən ğudrətışon həm bıbu.

2-benımojə imon noğise və həyğiyə nımoj insoni bə xuşu iyən təvazu vadar kardedə.

وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ (3) 

Və əvon ki, çı bihudə(sıxan və koonku) dim qordıneydən.

وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَاةِ فَاعِلُونَ (4) 

Və həmonə kəsonnin ki, zəkoti pərdaxt kardedən(doydən).

Imoni əhl fəğət de nımoj,zikr iyən dıvo məşğul bedəni.əvon hejo bə camiyə ehtiyocinə şəxson fik mandedən iyən ıştə mol-dıvləti i baxşi bəvon doydən,ısət çı xoms iyən zəkoti formədə bıbu ya sədəğə iyən infoği surətədə.

Təbiiye qıləy inson ki,bə Xıdo imonış heste,dınyo bə qıləy hədəf iyən bərnomə əsos zıneydə iyən de har qıləy ləğvo-ləğviyyatə ko məşğul bedəni.mumkine bo qıləy fərd, xıyzon iyən camiyə muboh iyən cayiz bıə koon,əmmo hiçqıləy foydəş nıbə iyən fəğət bo faxti tələf kardeyro bıə ziyodə koon bə  mol iyən umri hədərə şıey boyis bedə.mominə inson bəbe jıqo bihudə koonku pərhizkəy.ehanə həm de yavə sıxan iyən ləğvə ko soybon dim bə dim ome,de kəromət iyən əzəməti çvon kəno dəvardo iyən çəyu diyəro bımando.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-çı momini sıxan iyən koon bəbe məntıği iyən hədəfinə formədə bıbu iyən çı harcurnə ləğv iyən bihudə koonku bə diyəroe.

2-Xalıği bandəçəti iyən ibodət kardey bəbe bə Xıdo bandəonku bə diyəro mandey boyis nıbu. de qıləy co sıxani bə ehtiyocinə şəxson koon rəsey,bə Xıdo imoni cuzvonkue.

وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ (5) 

Və əvon ki, ıştə dovnə(aybə vırəon çı qınoku) hifz kardedən.

إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ (6) 

Əmmo ım ko çəvon jenon iyən çəvon bə dast vardə cariyəon(kənizon) barədə istisnay. çən, bəvon bın koyədə tanə(sə-sıxan) nibəbe.

فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاء ذَلِكَ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْعَادُونَ (7) 

Çən, hakəs çımisə(jen və kənizisə) ziyod tələbko, əvon ıştə həddiku dəvardə kəsonin.

Nımojədə xuşu,zəkoti pərdaxt kardey iyən çı ləğvo-ləğviyyatə koonku bə diyəro mandey bəhsi dəvomədə,ın ayəon pokədovnəti iyən isməti çı mominon vey muhimmə xısusiyyətonku hisob kardedə və hamyedə:ıştə şəhvəti kontrol kardey iyən çı harcurnə beiffəti iyən ğeyri-ğanuniyə rabitəonku  bə diyəro bıey,bə Xıdo imoni cuzvonkue.imoni əhl fəğət de izdivaci ro iyən de solimə jenı-merdəti rabitəon, ıştə cinsiyə ehtiyocon bərtərəf kardedən və sovə ım roonku co roy vıjniyedənin. zira zıneydən ki,ım ko çı insoniyə fıtrət iyən diniyə təlimon həddiku dəvardeye.

Bə xaçpərəstonku bıə qıləy dastə əks ki,izdivac iyən vəyə kardey qıləy bə xoş nomə ko hisob kardedən iyən icozə doydənin ki,rahibon və keşişon izdivackəyn.bo bəşəri təbiiyi iyən fitriyə ehtiyocon Kərimə-Ğıron qıləy etıdol və miyonə roy nışon doydə. bın ayəonədə de təkidi hamyedə:əgər ikəs de izdivaci roy ıştə ehtiyoci bərtərəfko, bo əy hiç qıləy mızəmmət kardey nibəbe və hiçkəs bəy sə-sıxan nibəkay.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-iffət iyən pokdovnəti,bə pərvərdıqori bıə imoni şərte iyən bə harcurnə de beəxloğəti roy bıə cinsi əloğə,imoni zəyifəti dumo ıştə vardedə.

2-islom etıdoli dine,nə cinsiyə rabitəon ozod hisob kardedə və nə cinsiyə rabitəon vəy qəteydə. bəlkəm,əy çı solimə jimoni həmroon çərçivədə məhdud zıneydə.