499-ə hissə-Kəhfi surə-7-10 şərifə ayəon

499-ə hissə

إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَّهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً (7) 

Həyğətən,əmə zəmini dimisə bıə çiyon boəy zinət ğərolımon doe ta əvoni imtovonkəmon ki,çəvon kon qılə vey çok əməl kardedən.

وَإِنَّا لَجَاعِلُونَ مَا عَلَيْهَا صَعِيداً جُرُزاً (8) 

Və əmə (oxoyədə) çəy səpe bıə çi tul iyən be beməy bıə zəmin ğərol domone.

Dəvardə proqramədə votemone ki,islomi əziz-qramiyə peyğombər(s) bo məxloği ziyodə dıləsutəti kardedəbe və fərdon imon nıvardə faxti boçəvon imon vardeyro vey confəşənati kardedəbe.tosə əvrə ki,Xıdovənd bəştə peyğombəri  xitob kardedə və hamyedə: jıqo bızın tı bəçəvon imon vardey xoto ıştənı kıştey piyedə.

In ayəon hamyedə:umumən Xıdovənd dınyo iyən zəmini dimisə bıə çiyonış jıqo ğərolış doə ki, təbiiyə surətədə i hissə odəm bəçəy tərəf cəzb bedə iyən bəy dıl dəvastedən və çı Xıdo iyən axırətiku ğafil mandedən.ım qıləy holədəy ki,dınyo cəh-cəlol və qlamurinə jimon rə dəvardedə və sabit ni və qıləy ruj bome ki,odəmi bə dast dənoə çın cilvəonku hiç qıləy əsər-əlomət nibəmande.həyğətədə ım neməton və dınyo cəh-cəlol bo məxloği imtovoni xotoe ta mıəyyən bıbu, kon şəxson de ın neməton istifodə kardey, çokə ko,bəlkəm veyçokə ko əncom doydən və kom fərdon qıno iyən fəsodi dumo şedən.həlbəttə rujıqori çərxe-fələk hejo iformədə qardedəni.qahi faxti havzəti iyən şoyvonəti və qahi faxti hışkə sorəti iyən norohətəti. ikərə hostonəti omeydə və kali faxti saxtəti.və umumən bın fərğ doə şərayitədə imtovon kardey,qıləy məno pəydu kardedə ta qıləy fərd ıştə daxiliyə xısləton buruzkəy iyən ıştəni çok bızıno.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-dınyo zinəton çı miyoniku bəşe iyən dəvom və sabit ni.bo çokə koon xoto çəvonku bəhrə bardey bəbe,əmmo dıl dəvaste nibəbe.zira oxoyədə həmmə de tuli ibəbe.

2-qırd nemət iyən imkonaton, bo bəşəri imtovon kardey xotoe.zira Xıdovəndi bə insoni doə çiyon məsuliyyət vardedə və hakəs ıştə zıney əndozədə cəvobdehe.

3-çokə koonədə keyfiyyət muhimme,nəinki,kəmiyyət.Xıdovəndi çəməku “əhsənul əməla” (vey çokə əməlış) piyə,nəinki,əksəru əməla(veyə ko).

أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ كَانُوا مِنْ آيَاتِنَا عَجَباً (9) 

Ayə fik kardedəş ki,Əshabi-Kəhf və Rəğim çəmə əcib-ğəribə nışonəonku be?

إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوا رَبَّنَا آتِنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَداً (10) 

Bə zəmon ki,(alicənobə) cıvononmerdon bə mağarə dəvitiyəbin, voteşone: ”Xıdolim ha! ıştə tərəfiku boəmə qıləy ozavziye hozzıkə.”

Kəhfi surə elan kardeyədə votemone ki,Ğureyşi yolon ıştə odəmonku dı nəfərışon vığande ki, çı islomi peyğombəri(s) barədə təhğığ kardeyro,Mədinə şəhrədə bıə bə yəhudi alimon soyəx bışon.yəhudi alimon bəvon voteşone ki,şımə çı Muhəmmədiku se qılə məsələ barədə dəparsənən,ehanə ğane kardə və mınosibə cəvobış doe, əv peyğombəre və jıqo nıbu,əv kəzzab iyən du voteydə.

Çəvon iminə sıvol ıştə ğovmiku co bıə cıvonon barədə be ki,çı peyğombəriku çəvon ağıbəti barədə sıvol kardeşone.peyğombər(s) hamyeşe:az maşki bəşmə cəvob bədom. əmmo inşaallah kəlməş oko nıdoe.ponzdə şəvı-ruj dəvardəbe ki,ta oxoyədə Cəbrəyil(ə) nozil be və ın ko bo peyğombəri boho bəsə ome.

Əshabi-Kəhf  qıləy alicənob və imoninə merdon bin ki,çı nazo-neməti dılədə jimon kardedəbin. əmmo boştə dini hifz kardey xoto,çı dınyo cəh-cəloliku dastışon kəşe və bə bandı-kuonku qıləyni pənohışon barde.əvon əyo mağarədə qıləy jimonışon bino karde ki, ə macəra omə ayədə mıfəssələ şikilədə bome.

Bın ayəonədə Əshabi-Kəhfi nom,”Rəğim”omə ki,ya çı həmonə band iyən sərzəmini nome ki,həmonə cıvonon əyo pənohışon bardəbe və ya Əshabi-Rəğim çı Əshabi-Kəhfi co qıləy nome.bəçəy xoto oxoyədə çəvon nomon bə qıləy sərlovhə nıvıştey be və çə həmonə mağarə vədə jıey be.zira rəğim çı rəğəmiku bə nıvıştey məno omə. çoko ki, tarıxiyə kitobonədə omə Əshabi-Kəhfi macəra həzrəte İsa(ə)-i bəpeştə iyən çı Roma hukuməti tağutə podşo bıə Dəğyanusi sultə jiyədə bıə faxti bıə.

Kərimə-Ğıron bın ayəonədə Əshabi-Kəhf ki,bə boştə din iyən imoni hifz kardeyro çı şəhriku bə mağarə  hicrət kardə cıvonon “fətən” nomış noə ki,çı cıvonmerdon mənoədəy. nəinki, cıvonon.zira çoko ki,imom Sadığ(ə) hamyedə:çəvonku kali qılə piyəmerd və sininə şəxson bin,əmmo bəçəvon imoni səbəbi de “fətən” məşhur bıə bin.

Kərimə-Ğıron Əshabi-Kəhfi dastanədə çəvon bə mağarə hicrət kardeyku sıxan voteydə və çəvon navnə tarıxiku hiççi qəp jeydəni.əmmo çəvon hicrəti faxti bıə dıvo, nışon doydə ki,çəvon hədəf və məğsəd,ruşd iyən kəmol bıə.nəinki,siyosi və ayləviyə dave və cənqo-cidol və kali co koon ki,qahi faxti bə insoni çı şəhriku bə diyəro mandey iyən bə bandı-ku tərəf dim qətey boyis beydə.

Əvon boştə əğıdə iyən imoni hifz kardeyro çı Xıdoku qıləy nicoti ro pəydu kardey dumo bin, qıləy ro ki,de ilahi lutf və inoyəti bə ico bıbu,harçənd jimonədə de saxti və muşkilaton bə ico həm bıbu.

Çın ayəonku umutedəmon:

1-dini hifz kardey çı kə-bə iyən xıyzoni hifz kardeysə vey muhimme.əgər lozım bıbu bəbe hicrətkəy,harçənd bın royədə problemon həm bıbu.

2-çı cəhdo-təloşi kəno dıvo kardey co qıləy mənoş heste.Əshabi-Kəhf sıftədə hicrətışon karde, çən peşo bo ilahi lutfi ğəbul kardeyro dıvoşon karde.

3-dini mədəniyyətədə cıvonmerdəti və alicənobəti boştə dini hifz kardey xoto, çı dınyoku dəvardey iyən bo dini erjon oqəteyro çı fosidə muhitiku hicrət kardeye.