Фантазиядаги келишув; Трампнинг Эрон билан келишув ҳақида айтганлари хаёлпарастлик, ҳақиқат эмас

Ҳикоя ва воқелик ўртасидаги тафовут дипломатик тушунмовчилик эмас, балки, Трампнинг ғалаба қозонган даъволари заминдаги яширин муваффақиятсизлик белгисидир.

Эрон ва АҚШ( ўртасидапги зиддият тақдири ҳақидаги кўплаб қарама-қарши хабарлар ва ҳаяжонли миш-мишлар ўртасида " Доналд Трамп бир томонлама  матнини чоп этиб, саҳнани яна бир бор бузди. Порс тудей сайтига кўра, Теҳрон Вашингтонга мўлжалланган келишувнинг якуний матнини ҳали жўнатмаганини расман эълон қилгани билан бир пайтда, АҚШ президенти ҳал қилувчи ғалаба ғояси билан музокаралар  ютуқлари сифатида бандларни киритди. Аслида, бу ё Эроннинг одатий позицияларини такррлаш , ёки Теҳрон  обрў-эътиборининг қизил чизиғи  деб ҳисоблаган масаладан чиздирди. Трамп айтгани ва Эрон тасдиқлагани  ўртасидаги бу чуқур тафовут  дипломатик йўли силиқ йўлга чиқмаганини ва Оқ уйдан  айтилаётган гапларни  кўрсатади. Ҳозирча бу  мажбурий қўшма ҳужжатдан кўра, катта блеф ёки сиёсий орзу -ни яратишга ўхшайди. Сўнги даъволарнинг моҳиятини шубҳа остига қўядиган биринчи ва энг муҳим  нуқта уларнинг тўлиқ бир томонламалигидир. Трамп томонлар  ўртасида якунланган келишув ҳақида гапирди. Аммо ҳақиқат шуки, Эрон Ислом Республикаси оммавий ахборот воситаларида тарқалаётган 14 банддан иборат якуний матнини ҳали расман АҚШга тақдим этмаган.  Эрон Ташқи ишлар вазирлиги матбуот  котиби ҳам бу иддаоларга жавобан бу фикрни очиқ-ойдан таъкидлади.

Шунинг учун Трамп келишув деб таърифлаган нарсанинг ҳеч бири Теҳрон нуқтаи назаридан якуний эмас. Савдолашиш тамойили " ҳамма нарса келишиб олмагунича ҳеч нарса  келишиб бўлмайди", деган асосга асосланади. Музокраларнинг ушбу олтин қоидаси Оқ уйниннг танлаб олинган даъволарини самарали равишда йўқ қилади.

Даъволар мазмунига яқинлашсак, қарма-қаршиликлар янада яққол намёон бўлади. Трапм Эронн  яровий қрул ишлаб чиқрмаслик  мажбуриятини яниг козод сифтда гапирали амо бу даъво Эрон ядро диплмоатиясининг 20 йиллик  фолятигни каби эски. Теҳрон моҳиятидан бомба қидирматанини қайта -қайта айтган. Эроннинг Ядровий қурларини тарқтамаслик  тўғриисдаги шартнмоада  (NPT) қўлашни талаб қииши мва марҳум Эрон рпаҳбариятининг оммавий қирғинр қруоиданфойцдаанишш тақиланганлиги ҳақидаги  Ислмий фтво ва ё ҳукми  биа қўллаб-қуввтланадиган далил. Шуниг учну Трапм эрондан янги имтиёз деб эълон қилаётан нарс ачекиниши эмас, балки оммавий ва ўзгармас позицияини тарклашдир.

Аммо Трампнинг даъволарининг энг баҳсли қисми Ҳурмуз бўғози ва Эроннинг денгиз девори билан боғлиқ. АҚШ президенти Ҳурмуз бўғозини урушдан олдинги ҳолатига қайтариш ва даъво қилинган миналарни зарарсизлантириш орзуси ҳақида гапирадики Эрон " Ҳурмуз бўғозидаги вазият ҳеч қандай тарзда урушдан олдинги ҳолатга қайтмасигини" таъкидлаб, очиқчасига рад этган туш. Ҳақиқат шуки, АҚШ барча саъй -ҳаракатларига қарамай, кескинлик даврида  Эроннинг ушбу муҳим магистралдаги суверенетини ҳеч қачон  йўқ қила олмади. Қизиғи шундаки, Трамп бу  масала Эронниг урушни тугатиш учун асосий  шартларидан бири бўлганидан бехабар " денгиз блокадасини беокр қилиш" ҳақида гапирали. Теҳрон, кемалари аввалгидек  эркин ҳаракаталана олмагунича ва  блокни  очиш ишламагунича,  Ҳурмуз бўғозидаги  кузатув механизмини  ўзгартирилмалигини айтади. Айнии пайтда, шуни таъкидлаш керакки, Эрон кемалар ҳаракатидан бож йиғини  тубдан рад этди ва у транспорт ҳаракат хавфсизлиги ва тинчлигини таъминлаш учун кўрсатадиган хизматларнинг нархини йиғади.

Трапмнинг АҚШ Ҳурмуз бўғозида мина йиғмоқда, деган даъвоси ҳам мутлақо асоссиз баёнотдир. Эрон ҳеч қачон ушбу сув йўлида миналар мавжудлигини расман тасдиқламаган, аммо юк ташиш учун хавфсиз йўналишини таъминлашига доимо урғу бериб келади. Бошқа томондан, АҚШ ҳарбийлари тахмин қилинган миналарни қандай зарарсизлантириши мумкин эди., деган савол туғилади. Шунча вақт давомида у ҳатто рухсатсиз Ҳурмуз бўғозида ўз флотини жойлаштира оладими? Трамп нутқининг бир қисми оператив  воқеликдан кўра кўпроқ, АҚШдаги ички истеъмол учун хаёлий  ҳикояга ўхшайди.

Ядро масласида Трапмнинг Эроннинг бойитилган материаллари тақдирини белгилаш талаби очиқ-ойдан хаёлдир. Теҳрон ўзининг бойтилган уран захираларига  оид ҳар қандай қарор,  суюлтириш  ёки уларни қандай сақлаш  кераклиги тўлиқ ўзининг  ички иэҳтиёжлар ва суверен қарорига боғлиқлигини аниқ таъкидлади. Урушни тугатиш шартлари тўлиқ бажарилгаридан кейингина ва олтмиш кунлик музокарлаар  давомида ва бу фақат Эрон келишуви билан мумкин бўлади. Бироқ, бу ортиқчалик орасида Вашинггондан яширин чекиниш кўрнади. Трамп энди "бойитилган материалларини АҚШ ёки уччинчи давлатга ўтказиш" ҳақида гапиришмаяти., бу ҳеч бўлмаганда бу жабҳада оғзаки фейервеклар сусайганини англатади.

Балки Трампнинг жамоатчилик фикрига  даъволарининг энг ёрқин қисми унинг пул тўламаслик ҳақидаги баёнотидир. У келишув АҚШга ҳеч қундадй молиявий харажатларсиз эришилган деган фикрда, ҳолбуки, Теҳроннинг можарони тўхтатишининг муҳим шарти Эроннинг бутун дунё бўйлаб музлатилган активларини дарҳол  ва бир вақтнинг ўзида озод қилишдир. Эрон урушнинг тугашини бир вақтнинг ўзида ўз активларини очадиган келишувга  қалам босиш  шарти деб билади. Бцу иккинчиси Теҳрон назаридан бир-биридан ажралмас.

Бироқ икки томон ўртасидаги тафовутнинг асл юзини очиб берадиган нарса, Трамп атайлаб эътиборидан четда қолган масаладир. Аммо Эроннинг қизил чиқзиқлари норасмий янгиликларга асосланган:

Биринчидан, АҚШ қўшниларининг Эрон қўшнисидаги ҳарбий базаларидан олиб чиқилиши, бу Теҳрон учун муҳим хавфсизлик кафолатдир. иккинчисидан, АҚШнинг олтмиш кунлик  қўшимча музокаралар даврида янги санкциялар  қўлламаслик мажбурияти. Уччинчии ва эҳтимол, энг оғир  банди, Вашингтоннинг урушдан  етказилган зарарни тиклаш ва товон тўлаш учун камида 300 миллиард доллар ажратиш мажбуриятидир. Ва ниҳоят, битим имзоланганидан сўнг , барча санкцияларнинг тўлиқ ва бир вақтнинг ўзида бекор қилиниши. бу талабалар Трампнинг " АҚШга фойда келтирадиган тезкор  келишув" ҳақидаги ҳикояси  ва музокаралар столини мураккаб воқелик  ўртасидаги чуқур тафовутни очиб беради. Ушбу чуқур бўшлиқлар тўлдирилмагунича, Трампнинг бир томонлама  даъволари муваффақиятсиз пресс-релиздан бошқа нарса бўлмайди.