تحلیل | د امریکا د دفاعي توغندیو د کمښت بحران ته کتنه

پارس‌ ټوډی – له ایران سره جګړه، د واشنګټن د لومړنیو اټکلونو خلاف چې ګواکې جګړه به لنډه او پرېکنده وي، په یوه اوږده او ډېر لګښتي جګړه بدله شوه او د امریکا یوه له مهمو ستراتیژیکو کمزوریو، یعنې د هوايي او توغندیزې دفاعي توغندیو د زېرمو بې‌ساري کمښت، یې څرګند کړ.

د پارس‌ ټوډی د راپور له مخې، د معتبرو سرچینو ګڼ راپورونه ښيي چې له ایران سره د جګړې له امله د امریکا د دفاعي توغندیو زېرمو ته داسې زیان اوښتی چې بېرته بشپړول به یې کلونه وخت ونیسي. که په همدې وخت کې د نړۍ په نورو سیمو کې هم بحران رامنځته شي، امریکا به له یوه خطرناک  حالت سره مخ شي.

د امریکا د ستراتیژیکو او نړیوالو مطالعاتو مرکز (CSIS) د معلوماتو له مخې، امریکا د ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ له ۲۷مې د جولای تر ۲۷مې پورې له ایران سره په جګړه کې د «پاتریوت» له ۱۵۰۳ تر ۱۵۷۱ او د «تاد» (THAAD) له ۱۷۴ تر ۲۱۸ توغندي کارولي دي. د CNN د راپور له مخې، دا شمېر د تاد د شاوخوا ۸۰ سلنه او د پاتریوت د نږدې نیمایي زېرمو مصرفېدو معنا لري.

د جګړې له پیل مخکې د پاتریوت توغندیو زېرمه ۲۳۳۰ ته رسېده، خو اوس له ۱۷۰۰ کمې شوې ده. د تاد زېرمه هم له ۴۵۲ څخه شاوخوا ۲۳۴ تر ۲۷۸ توغندیو ته راکمه شوې ده. سربېره پر دې، د امریکا سمندري ځواکونو شاوخوا ۲۰ سلنه «استاندرد-۳» او «استاندرد-۶» توغندي کارولي او په جګړه کې یې له ۱۰۰۰ ډېر «توماهاک» کروز توغندي هم توغولي دي.

نیویارک ټایمز هم د پنټاګون د چارواکو په حواله ویلي چې امریکا په دې جګړه کې له ۱۵۰۰ ډېر پاتریوت توغندي کارولي؛ دا شمېر د ۲۰۲۵ کال د دغو توغندیو د ټول تولید له دوه برابرو څخه زیات دی.

د دفاع او برید د لګښتونو لوی توپیر

د بحران بله مهمه برخه د ایران د ارزانه وسلو پر وړاندې د امریکا د دفاعي توغندیو لوړ لګښت دی.

د راپورونو له مخې، د «پاتریوت PAC-3» هر توغندی شاوخوا ۳.۸ تر ۴ میلیونه ډالر او د «تاد» هر توغندی نږدې ۱۲.۷ میلیونه ډالر بیه لري.

په مقابل کې، د ایران د «شاهد-۱۳۶» بې‌پیلوټه الوتکې د جوړولو لګښت یوازې له ۲۰ تر ۵۰ زره ډالرو اټکل شوی دی. په دې توګه، امریکا د یوه ارزانه هدف د له منځه وړلو لپاره سلګونه ځله ډېر لګښت کوي؛ په ځینو مواردو کې د لګښت نسبت تر ۲۵۰۰ پر یو هم رسېږي.

د راپور د تحلیل له مخې، امریکا له دې ستونزې سره مخ وه چې یا به یې د ډېر لوړ لګښت په بدل کې د ایران بریدونه شنډول او خپلې زېرمې به یې ختمولې، او یا به یې بریدونه نه شنډول او له زیان سره به مخ کېده.

د راپور په وینا، ایران د ګڼو او همغږو بې‌پیلوټه او توغندیزو بریدونو له لارې دغه د لګښت معادله په خپل ګټه بدله کړه.

د زېرمو بېرته بشپړول کلونه وخت غواړي

د CSIS د تحلیل له مخې، د مصرف شویو پاتریوت او تاد توغندیو د زېرمو بېرته بشپړول لږ تر لږه تر ۲۰۲۹ کال پورې وخت نیسي او د توماهاک زېرمو د بشپړېدو بهیر ښايي تر ۲۰۳۰ کال پورې هم وغځېږي.

د راپور له مخې، د دغو توغندیو جوړوونکی شرکت «لاک‌هیډ مارتین» په کال کې شاوخوا ۶۰۰ پاتریوت توغندي تولیدوي، په داسې حال کې چې د تاد کلنی تولید شاوخوا ۹۶ توغندیو ته رسېږي. دا په داسې حال کې ده چې د ایران پر وړاندې د جګړې په ځینو ورځو کې امریکا یوازې په یوه ورځ له ۵۰ ډېر پاتریوت توغندي توغولي دي.

د مصرف او تولید د سرعت ترمنځ دغه لوی واټن، امریکا له یوه جدي «وختي تشې» سره مخ کوي.

د دفاعي سیستمونو مهم رادارونه هم زیانمن شوي

د راپور له مخې، امریکا یوازې د دفاعي توغندیو زېرمې نه دي زیانمنې شوې، بلکې د پدافند مهمې زېربناوې هم د ایران د بریدونو هدف ګرځېدلې دي.

په دې بریدونو کې د اردن په موفق السلطې هوايي اډه کې د «AN/TPY-2» رادار د ویجاړېدو خبره  شوې؛ دغه رادار د تاد ضدتوغندیز سیستم مهمه برخه بلل کېږي او ارزښت یې شاوخوا ۵۰۰ میلیونه ډالر ښودل شوی. همداراز، د قطر په العدید هوايي اډه کې د «AN/FPS-132» یا «پاورجا» رادار د ۱.۱ میلیارد ډالرو په ارزښت د زیانمنېدو خبر ورکړل شوی دی.

د راپور په تحلیل کې ویل شوي چې ایران یوازې د امریکا د دفاعي توغندیو د مصرفولو هڅه نه ده کړې، بلکې د امریکايي دفاعي سیستمونو د «سترګو» د ړندولو هڅه یې هم کړې ده.

د امریکا د نورو ژمنو لپاره هم ستونزه

د دې بحران اغېزې یوازې په اوسني میدان پورې محدودې نه دي.

د راپور له مخې، امریکا اوس د نړۍ په نورو سیمو کې د خپلو ژمنو د پوره کولو له ستونزو سره مخ ده.

اوکراین د ۳۰۰ پاتریوت توغندیو غوښتنه کړې، خو واشنګټن دا غوښتنه رد کړې، ځکه د راپور له مخې د لېږلو لپاره کافي زېرمه نه لري.

له بلې خوا، ایران ته څېرمه ځای پر ځای شوي امریکايي جنګي بېړۍ په سمندر کې خپل توغندي بېرته نه شي بارولی او باید د بیا اکمال لپاره بندر ته ستنې شي، چې د جګړې پر مهال د زیان‌منېدو مهم ټکی ګڼل کېږي.

ستراتیژیکه تېروتنه

د راپور د تحلیل له مخې، د امریکا اوسنی بحران یوازې د یوه تاکتیکي ناکامۍ پایله نه ده، بلکې د یوې ستراتیژیکې تېروتنې نتیجه ده؛ یعنې له داسې سیال سره اوږدې جګړې ته داخلېدل چې د ارزانه وسلو د پراخ تولید وړتیا لري.

په پایله کې، له ایران سره جګړې د امریکا هغه ګران او پېچلی دفاعي توغندیز سیستم، چې د لسیزو په اوږدو کې په میلیاردونو ډالرو جوړ شوی، له داسې کمښت سره مخ کړی چې جبران به یې کلونه وخت ونیسي.

په همدې موده کې به امریکا له نویو احتمالي ګواښونو، په ځانګړي ډول د تایوان پر سر له چین سره د احتمالي تقابل، په صورت کې له یوې جدي دفاعي تشې سره مخ وي چې پایلې یې د جګړې په ډګر کې د واشنګټن په ګټه نه وي.