851-ə hissə-Zuməri surə-5-6 şərifə ayəon

851-ə hissə

خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ يُكَوِّرُ اللَّيْلَ عَلَى النَّهَارِ وَيُكَوِّرُ النَّهَارَ عَلَى اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى أَلَا هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ (5)

Əv, osmonon iyən zəminış həxədə ofəyəşe. şəvi bə ruji və ruji bə şəvi mur doydə(pevuşteydə) və həşi iyən ovşımış ram karde. har qıləyni tosə qıləy mıəyyənə mıddəti hərəkətədən. bızınən ki, Əv, məğlub nıbə iyən əbaxşe.

Vəynə proqramədə Xıdovəndi xılğətədə vohidəti iyən hestemoni aləmi koonədə bıə tədbiriku sıxan votedəbe və ın dini bovəon, əməlon iyən rəftoron bəpe çı harcurnə şırk iyən xorafatiku pok iyən xolis kardedə ta Xıdovənd əy ğəbulko. ın ayə vohidə Xıdovəndi vəsf kardə holədə hamyedə: qırd astovə iyən planeton min cumlə həşi iyən ovşım deçəy ğudrəti dasti bə əməl omə və çəy bekardə ğanunon bəvon hakime. həşi iyən har qıləy astovəon ki, ıştə həmonə orbitonədə hərəkət kardedən, Xıdovəndi tərəfiku təyin bıən və qıləy mıəyyənə təsironış heste. məsələn, zəmini ıştə iyən həşi qırdo qardey nəticə, şəvı-ruj iyən sori mıxtəlifə fəslon bə əməl omeye.

Beşək, qırd ın mıxloğat bə qıləy dıjdə hədəf iyən hikməti əsos bə əməl omə, nəyin ki, çı hestemoni aləmiodəmi bə heyrətvardə məcmuə, təsodufi surətədə iyən behədəf bə əməl omə. liza, ayə sıftədə bə xılğəti nizomi həx bıey təkid kardedə.

Ayə dəvomədə hamyedə: kurə və planeton hərəkət bə hisob iyən qıləy mıəyyənə zəmoni əsose. çəvon ıştə mədor iyən orbitədə bıə hərəkət de tosə qıləy mıəyyənə zəmoni və mıddəti dəvom pəydu bəkarde və nəhoyətən iqlə ruj ıştə hərəkətiku bəmande.

Çın ayəku omutedəmon:

1-həm təkvini iyən xılğəti nizom bə həx iyən qıləy hədəfi əsose(bə həmonə ayə dığğət kardə holədə) və həmən təşriiyi nizom və osmoniyə kitobon enovney bə həxı əsos bıə.(bə 2-ə ayə əsos).

2-osmoniyə kurəon mınəzzəmə formaədə ıştə orbitədə qardey, bə qıləy hisobi əsos iyən ilahi fərmoni jiyədəy. ın hərəkət de tosə Xıdovəndi təyin kardə zəmoni dəvom pəydu bəkarde.

خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَأَنزَلَ لَكُم مِّنْ الْأَنْعَامِ ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ يَخْلُقُكُمْ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ خَلْقاً مِن بَعْدِ خَلْقٍ فِي ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ (6) 

Əv, şımənış iqlə coniku ofəyəşe. peşo, çəy qitış(jimoni həmroş) çəy cinsiku bə əməl vardeşe və boşımə çolınqonku həşt qılə qitış enovneşe. Əv, şımənış şımə moon ləvədə coqləyni xılğəti bəpeştə bıə xılğətədə seqlə toykiyəti miyono xəlğ kardedə. ıme şımə pərvərdıqor bıə Xıdo. hukumət boəye(bəy məxsue). ğərəz əv hiç qıləy mə`bud ni. çən, çokonə həxıku oqordıney bedon?(və bə inhirofə roon səmt şeydon?).

Navnə ayə dəvomədə ki, osmoniyə kurəon xılğəti həxədə be, ın ayə bənə inson iyən heyvoni bıə zəminədə jiyə mevcudaton xılğəti barədəy və hamyedə: qırd şımə çı iqlə vohidə isnoniku ofəyə bıon ki, çəy jimoni həmro həm çəy ıştən cismiku bıə. həmmə insonon rəğ-rişə bə zəmini dimisə iminə şəxson bıə iyən çı bəşəri nəsl çəvonku bə əməl omə və pevolo bıə, bə Odəm(ə) iyən Həvvo(ə)-i oqardedə.

Peşo bə qujdi, şıti təmin kardə iyən çandə həzo soronku de tosə ısə bo insonon mərkəb bıə əhli heyvonon işorə kardedə və hamyedə: ın Xıdoye ki, bo bəşəri rifohi çok kardey xoto, çoqlə nev heyvonış boəy ram kardəşe. qo iyən pəson, bız iyən şatur ki, çın ço lınqə heyvonon har qılə niyə-moə inev çı bəşəri xıdmətədən.

Ayə dəvomədə bə insoni inə luzədə bıə ofəyəmoni mərhələon işorə kardedə və hamyedə: qıləy məkonədə ki, pı-mo çəşonku məxfiye və həmonə hırdən seqlə ğoymə ğati jiyədə niyon bıə. Xıdovənde-Xalığ insoni nutfə mərhələ bə mərhələ perosneydə və əy çı qıləy surətiku bə coqlə surəti vardedə ta 9 manqi bəpeştə qıləy komilə hırdəni şikilədə bə dınyo omeydə. ayə oxoyədə bə Xıdo vucudi inkor kardə və boəy şərik ğərol doəkəson xitob kardə holədə hamyedə: ıme şıməni ofəyə Xıdo və əv həm şımə pərvərdıqore və hiçkəs ğərəz əv xılğət iyən perosneyədə ğudrətış ni. çən, çıro şımə mınhərif bıdon iyən bə cokəson soyəx şeydon?

Çın ayəku omutedəmon:

1-həmmə insonon çı har ğovm, ranq iyən zıvoniku həm bıbu, iqlə pı-mo və iqlə cins və rişəku bə əməl omən. liza, əvon deiyande bıvən.

2-harçənd, jenı-merd cismi nəzəku de iyande tafutonış heste, əmmo har dıqləyni iqlə nevikuon və əvon insoniyyət və kəmolaton kəsb kardeyədə i iyən mısovin.

3-insoni xılğət çandə qılə mərhələdə bə əməl omeydə və çəy dol və ruşeym bıə zəmon, Xıdovəndi punhonə mecuzəonkuye. de hırdəni bə dınyo omey, Xıdovəndi ım əzəmətinə mecuzə vey oşko bedə.

4-Xıdovənd, çəmə Xalığ iyən çəmə vucudi malik və soybe. əmə həmmə neməton çəyku bızınəmon, bəy imon biyəmon və fəğət bəy təkyəkəmon. zira, cokəson həm bənə əmə çəy məxloğ iyən mılkin.