896-ə hissə-Fussiləti surə-45-48 şərifə ayəon

896-ə hissə

وَلَقَدْ آتَیْنَا مُوسَى الْکِتَابَ فَاخْتُلِفَ فِیهِ وَلَوْلا کَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّکَ لَقُضِیَ بَیْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَفِی شَکٍّ مِنْهُ مُرِیبٍ ﴿٤٥﴾ 

Və əmə bə Mosə(osmoniyə) kitob(Tovrat) domone. çən, bəvədə ixtilof be və ehanə ıştı pərvərdıqori kanə sınnət(adət ki, bə milləti mehlət doydə), çəvon miyono(de həlokəti) hakiməti əkəy və həlbəttə ımon həm(bənə Mosə ğovmi) Ğıroni barədə de bədqımonəti bə ico şəkk kardedən.

Vəynə bərnomədə bə Məkkə mışrikon bəhonəon işorə be ki, bə peyğombər(s)-i jıqo votedəbin: çun, ıştı vardə Ğıron ərəbi zıvonoe, əve ım kitob mecuzə ni. ehanə tı co zıvono həm qıləy kitob vardey bızınoş, bəvədə əv mecuzə hisob bəbe.

In ayə bə Xıdo-Rəsul(s)-i xitob kardə holədə hamyedə: həzrəte Mosə(ə)-i zəmonədə həm Bəni-İsrayli ğovm həm jıqo bəhonəon vardedəbin və çı Tovrati həxəti barədə ixtilof kardedəbin. əmmo, Xıdovənde-Xalığ jıqo hisob kardedəni ki, rəyrə və çəsponi kofiron bəçəvon cəzo bırosno. zira, çəvon cəzo koyədə təcil kardey de ilahi rəhməti cur və i omeydəni. jıqo bıə nıəbe, həmonə bın dınyoədə ilahi şiddətinə cəzoon de surəti bə kofiron soyəx əvoy və çəvon dovnə əqəti.

Həlbəttə, mışrik iyən kofiron çı Kərimə-Ğıroni barədə bıə şəkk iyən tərdid, şəkki həmonə təbiiyi nevonkuye ki, ehanə fərdon bıpyişone de təhğiğ iyən nəvemoni  həmonə şəkki bərtərəf kardey və bə həyğəti rəsey bəzıneyn. bəlkəm çəvon ım şəkk de bədbinəti iyən suyi-zənni bə ico be. əvon ha ruj qıləy bəhonə vardedəbin iyən qıləy şubhəku bəhs kardedəbin ta bə cokəson imon vardey mane bıbon.

Çın ayəku omutedəmon:

1-ilahi rəhmət tələb kardedə ki, bə kofir iyən qınokoron mehlət doey bıbu  ta ğasbu əvon tovbəkon vəıştə inhirofə royku oqardon. əgər jıqo bıənıəbe, hakəs deştə kardə iminə xəto və inhirofi bə ilahi cəzo dıço əbin və çəvon umri vərəğ bastey əbi.

2-şəkk, bə həx iyən həyğəti rəseyro qıləy parde. şəkk, bəpe bo həyğəton kəşfiro bıə sıvoli vəsə bıbu, nəyinki, bo suyi-zənn icod kardey və həyğəti nəfy kardey.

مَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ أَسَاءَ فَعَلَیْهَا وَمَا رَبُّکَ بِظَلامٍ لِلْعَبِیدِ ﴿٤٦﴾

Hakəs ləyoğətinə ko əncom bıdo, bəçəy(ıştən) xeyriye və hakəs bədiko, bəçəy(ıştən) zərəliye və ıştı pərvədıqor hiçvaxti bə bandəon sıtəm kardedəni.

Navnə ayədə dəvomədə ki, çı kofiron barədə bə ilahi sınnət və adəton işorə kardedəbe, ın ayə həm bə ilahi coqlə adət və ğanunon işorə kardedə. əv həm çı qırd insonon əməlon barədə bıə qıləy kulliyə ğanune. jıqo ki, hakəs saleh və çokə əməl bə vırə bırosno, çəy nəf iyən xəy bəçəy ıştəni bərəse və hakəs ki, bədi və yavə ko əncom bıdo, bəştə ıştəni bevəciş kardə. de qıləy co iborəti hakəsi mıkofot və cəzo deçəy ıştən kardə əməlon mıtənosib bəbe və hakəs ıştə kaştə tel iyən şinə miyvə bəçıne. zira, Xıdovənde-Xalığ hiçvaxti bəştə bandəon zılm nibəkarde.

Coqlə nuktə ıme ki, bəşəri camiyədə cəzo iyən mıkofot nizom və sistem, bə əməl iyən bəçəy cəzo rəğmən, bənə qıləy mığoviləon kompleksi tənzim bıə. əmmo, ilahi mıkofot və cəzo nizom, bə əməl iyən əksul-əməli rabitə əsose ki, ım həm qıləy eyni və təkviniyə koye.

Məsələn, ehanə ikəs zıne-zıne qıləy zəhrinə xorək bıhardo, noxəş bəbe və qıləy şiddətinə holətədə bəbe. ım dard və əzob, çəy məsrəf kardə qıləy nosolimə xorəki əzobe və əv boçımi xoto cokəson mızəmmət kardey nibəzıne. beşəkk, kufr iyən qıno bə insoni rufi mənfiyə təsiron noydə. ım təsiron dınyoədə de mıxtəlifə şikilon zohir beydə ki, həyğətədə ımon çı qıno dınyəvi kufronin. axırətədə həm qıno bə insoni rufi bıə təsiron həm, çı əzob iyən cəhəndımi otəşi formədə zohir bəbe.

Çın ayəku omutedəmon:

1-çanədə ki, koon əncom doeyədə irodə və ixtiyori soybimon, ıştə koon nəticə bə cokəson nisbət doey nibəzınemon.

2-jimoni yavə hodisə və mısibəton bə Xıdo nisbət mədəmon. çıro ki, Xıdovənd bə hiçkəsi sıtəm nibəkarde. mısibəton çəmə ıştən koon məhsule.

 إِلَیْهِ یُرَدُّ عِلْمُ السَّاعَةِ وَمَا تَخْرُجُ مِنْ ثَمَرَاتٍ مِنْ أَکْمَامِهَا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلا تَضَعُ إِلا بِعِلْمِهِ وَیَوْمَ یُنَادِیهِمْ أَیْنَ شُرَکَائِی قَالُوا آذَنَّاکَ مَا مِنَّا مِنْ شَهِیدٍ ﴿٤٧﴾

Ğıyoməti ruji(həxədə) aqahəti, fəğət bə Xıdovəndi oqardedə(bəy məxsuse) və hiç qıləy miyvə ki, ıştə lu ziziəku xaric beydəni və hiç qıləy moə dıconi beydəni və zandedəni illa deçəy elmi və qıləy ruj ki,(Xıdovənd) mışrikon vanq bəje: şımə(fik kardə) çımı şərikon kom coon? bəvoteyn: de barzəvanqi bətı votedəmon(elon kardedəmon) ki, (çəmə boştə sıxan iyən əğedə)hiç qıləy şoydimon ni.

 وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا کَانُوا یَدْعُونَ مِنْ قَبْلُ وَظَنُّوا مَا لَهُمْ مِنْ مَحِیصٍ ﴿٤٨﴾ 

Çəvon navko(bənə qıləy xıdo ) vanq jıə çiyon çəvon nəzdiku qim bəbe və dəbərəseyn ki,(boəvon) hiç qıləy fərol kardey ro ni.

Vəynə ayədə sıxan çəyku be ki, Xıdovənde-Xalığ mıkofot iyən cəzo koyədə bəştə bandəon sıtəm nibəkarde. ın ayə hamyedə: hişkəs çı ğıyoməti ruji bərpo bıey iyən çə ruji hodisəonku qıləy xəbəş ni və çəy elm fəğət bə Xıdo məxsuse. harçənd Xıdovənd bə ğıyoməti ruji ayid bıə kali xəbəonış deştə vığandə peyğombəron vositə bəştə bandəon elonış kardə, əmmo demiyən çı aləmi sırron bo insoni məxfi iyən puşniyə bıə.

Ayə dəvomədə hamyedə: fəğət nəyinki, çı ğıyoməti sırron, bəlkəm çın aləmi ziyodə sırron həm ki, bo insonon noməlume, bo Xıdovəndi oşko və məlume. çoko ki, har qıləy miyvə ki, bar doydə və zizə bekardedə ya qıləy moə inson və heyvon ki, hamilə beydə və bəhr doydə və ıştə bo zəminisə noydə, ımon həmmə bə ilahi elm və hikməti əsose.

Ayə dəvomədə ğıyoməti ruji inkor kardə mışrikon barədəy ki, hamyedə: ğıyoməti ruji məhkəmədə çəvonku sıvol bəbe ki, şımə bo Xıdo şərik qətə iyən bəy pənoh bardə fərd və əşyoon ısət komcoon ta ımruj əvon bəşmə fəryodi bırəson və şıməni peroxnon? çəvon hiç qıləy cəvobışon nibəbe və fəğət ımi bəvoteyn: əmə boştə kardə sıxan və bovəon hiç qıləy şoydimon ni. ımruj əmə dərəsimon ki, çəmə dınyoədə votə sıxanon həmmə botıl və beəsos bıə. əvon bın holədə deştə çəşon bəvindeyn ki, çəvon bo Xıdo şərik qətə iyən yavə rujonədə çəvonku komək tələb kardə  mə`budonku hiç qıləy əsər-əlomət ni və qırd əvon çəvon nəzəku məhv bıə şıən. əvon çok-çoki səbərəseyn ki, həni bo vitey və pənoh bardey xoto, hiç qıləy vırəşon mevcud ni.

Çın ayəonku omutedəmon:

1-ğıyoməti ruji zəmoni nızıney, boəy nəfy və inkori xoto qıləy dəlil ni. çoko ki, çı coqlə koon zəmoniku həm xəbəmon ni. qıləy holədə ki, çəy bə əməl omey çəmə nəzəku hətmiye.

2-Xıdovəndi elm fəğət bə dınyo kulliyyati ni. bəlkəm, əv çı insonon nızınə cuzi koonku həm aqahe və boəy harçi məlum və ruşine.

3-dınyoədə bə fərdon soyəx məşəmon ki, ğıyoməti ruji çəvon dastiku hiççi nibome. əyo mışrikon ıştə iyən ıştə mə`budon ocizəti de barzə vanqi elon bəkardeyn.

4-ğıyoməti ruji səhnədə həx jıqo cilvə pəydu bəkarde ki, həmmə botılə mə`budon məhv bəbeyn və çəvon puçəti məlum bəbe. bın zəmon mışrikon ıştə dəvardə zəmonon botıl və ıştə vəomə həm sıvədə bəvindeyn.