904-ə hissə- Şura surə -29-35 şərifə ayəon

904-ə hissə

وَمِنْ آیَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَمَا بَثَّ فِیهِمَا مِنْ دَابَّةٍ وَهُوَ عَلَى جَمْعِهِمْ إِذَا یَشَاءُ قَدِیرٌ ﴿٢٩﴾ 

Və çəy(ğudrəti) nışonəonku osmonon iyən zəmini xılğət iyən çın dıqlə miyono pərokəndə bıə hərəkət kardə çi və Əv har zəmon bıpyişe bo əvoni cəm kardey ğadire.

Vəynə proqramədə çı voşi nozil bıey barədə be ki, çı İlahi rəhməti nışonə iyən zəmini jimoni mənşə hisob kardey be.ın ayə hamyedə: osmoni iyən zəmini ofəyəmonəti və əyo bıə çandə nev hırd iyən dıjdə coninə məxloğati pevolo kardey  çı Xıdovəndi elm iyən ğudrəti həmməysə çokə nışonəy.

Osmonon deştə dıjdə qalaktikəon iyən çandə milyard astovəon  ki, inson əvoni mutaliyə iyən çəvon həxədə təfəkkur kardeyədə bə heyrəti dıço beydə, zəmin de çandə nev və rənqaranqə beməyon iyən sayirə neməton və reçinətiyon, ımon həmmə çəy nışonəonkuye.

Həmçinin osmon iyən zəmin, çandə nev vəhşi iyən əhli heyvonaton və vey hırdə moyonku qətə de tobə əcayib iyən dıjdə balinə ki, bəvonədə oko doey bıə çəvon har qıləyni sistem və soxtemon, həmmə çı Yolə Xıdo ayə və nışonəonku bə hisob omeydə.

Ruşine ki, ikəs ki, jıqo qıləy dıjdə nizomış deştə əzəməti ofəyəşe, ğadire ki, ğıyoməti ruji həm bərpo bəkarde və çın mevcudatonku har qıləyni ki, bıpyişe əyo əvoni bərpo bəkarde.

Bın ayədə odəmi dığğəti cəlb kardə dıqlə nuktə bəçəş çiyedə: əvvəl ıme ki, ğərəz zəmini kurə coqlə kurəonədə bıə coninə məxloğaton vucudiku xəbə doydə və dıminə nuktə həm ıme ki, Xıdovənd ğıyoməti ruji co coninə məxloğaton həm qırdə və cəm bəkarde.

In həşr bo dıqlə hədəfi mumkine: qıləyni cəzo və mıkofot. həlbəttə, ehanə boəvon həm inev dərk və şuur ğayil bıbəmon. coqləyni həm ə məxloğatonin ki, çəvon həm jimon heste, əmmo çəvon ğərizəvi və instinktiv jimonışon heste və ım cəzo və mıkofot bəvon şomil nibəbe. zira Ğıron mıxtəlifə ayəonədə ğıyoməti ruji çı qırd məxloğati məhşur bıeyku xəbəş doə fəğət, nəyinki, bəvon cəzo ya mıkofot doeyku.

Çın ayəku omutedəmon:

1-məxloğaton sıftənə xılğət, çəvon ğıyoməti ruji sənibəton ofəyəmonəti imkon bıey nışon doydə.

2-bəyjiyə mevcudot fəğət əvon nin ki, əmə zəminədə əvoni zıneydəmon. osmononədə həm bəyjiyə mevcudaton mevcude.

3-mevcudaton hevuj kardey iyən əvoni cəm kardey, bə İlahi irodə və tələbon tabeye və insoni bın koyədə hiç qıləy rolış ni.

وَمَا أَصَابَکُمْ مِنْ مُصِیبَةٍ فَبِمَا کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ وَیَعْفُو عَنْ کَثِیرٍ ﴿٣٠﴾ 

Və har qıləy mısibət ki, bəşmə rəseydə bəşmə kardə koon xotoye və Əv şımə ziyodə(qınonku) dəvarde.

(٣١)وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ فِی الأرْضِ وَمَا لَکُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِیٍّ وَلا نَصِیرٍ  

Və şımə zəminisə(Xıdo) ociz kardey nibəzıniyon(ta kardey bızınon çəy ğudrəti jiku xaric bıbon) və ğərəz Xıdo boşımə hiç qıləy rəhbər və koməkə ni.

Navə ayədə bə ğıyoməti ruji mevcudaton məhşur bıey işorə kardedəbe, ın ayəon hamyedə: həlbəttə, jıqo ni ki, dınyoədəcəzo iyən mıkofoton nıbon və insonon har qıləy əməl bə vırə bırosnon, de hiç qıləy cəzo dimbədim nibomeyn. çı bəşəri veyni deştə ixtiyor və irodə kardə koon, qıləy ğəhri təsironış heste ki, həmonə bın dınyodə bəy bərəse və əv ıştə bədə koon təmi bəçaşte. ım həmonə İlahi dınyoədə bıə cəzoonin ki, de ın təbiiyi ğanunon ğərol doey bəvon tətbiğ bəbe.

Demiyən insoni koon ğrəz uxrəvi ağıbəti dınyəvi iyən maddi təsir və nəticəonış həm heste ki, həmonə bın dınyoədə ıştəni nışon doydə. çoko ki,Rumi mıborəkə surə 41-ə şərifə ayədə handedəmon: bə milləti kardə koon xoto, hışki iyən oşkoədə fəsod iyən xərobkorəti oşko be ta(Xıdo) çəvon kardə kali koon nəticə bıçaştovno və ğasbu(bə Xıdo səmt) oqardon.

Ayə dəvomədə hamyedə: bəzi insonon qımon kardedən ki, ıştə dınyoədə kardə koonku fərol kardey bəzıneyn və İlahi ğanun və adəton ıştə po jiyədə noey bəzıneyn və bəvon de hiç qıləy mısibət nibərəse və çəvon dıli çiçış piye, bə vırə bərosneyn.

Qıləy holədə ki, əvon çı bə osmon bışon və ya zəminədə bımandon, har vırədə həm bıbon, İlahi ğanun və adəton həmmə vıronədə hakim bəbe və hiçkəs sıvoy Xıdo bə ın dınyo viloyət və hakimiyyətış nibəbe.

Çın ayəonku omutedəmon:

1-insoni ıştə jimonədə dimbədim omə kali koon, çəy ıştən əməl və rəftoron ğəhriyə nəticəy.

2-insoni muşkiloton fəğət çəy qınoon i baxşiku qıləy reaksiyəy. zira, Xıdovəndi əfv və baxşeş boyis beydə ki, çı insoni veyə noloyığə koon əy dəbəqəte.

3-Xıdovəndi ğudrəti mığobilədə bəşər komilən ocize və bo Xıdo hakimiyyətiku xaric bıeyro qıləy roş ni.

وَمِنْ آیَاتِهِ الْجَوَارِ فِی الْبَحْرِ کَالأعْلامِ ﴿٣٢﴾ 

Və çəy nışonəonku çı kəştiyon bənə bandıkuon dıyoədə bıə(hərəkəte).

إِنْ یَشَأْ یُسْکِنِ الرِّیحَ فَیَظْلَلْنَ رَوَاکِدَ عَلَى ظَهْرِهِ إِنَّ فِی ذَلِکَ لآیَاتٍ لِکُلِّ صَبَّارٍ شَکُورٍ ﴿٣٣﴾

Ehanə bıpyişe vo bənıştovne, nəticədə kəştiyon ovi sape sakin(orom) və behərəkət bəmande. bərosti bın koyədə bo har qıləy səbrəkə, şukrəkəyon nışonəon heste.

 أَوْ یُوبِقْهُنَّ بِمَا کَسَبُوا وَیَعْفُ عَنْ کَثِیرٍ ﴿٣٤﴾ 

Ya əgər bıpyişe kəştiyon bəçəvon(sərnişinon) mırtəkib bıə çiyon səbəbi xoto, məhv əkəy və Əv,həlbəttə veyə(qınonku) dəvardedə.

وَیَعْلَمَ الَّذِینَ یُجَادِلُونَ فِی آیَاتِنَا مَا لَهُمْ مِنْ مَحِیصٍ ﴿٣٥﴾ 

Və çəmə ayəonədə mıcodilə kardə kəson, bızınon ki, boəvon hiç qıləy pənohqo ni.

Vəynə ayəon dəvomədə ki, İlahi elm,ğudrət iyən rəhməti kali nışonəonku min cumlə çı voşi voyeku bəhs kardeydəbe, ın ayə çı bəşəri jimonədə bıə bə voş iyən kuloki roli işorə kardedə və hamyedə: dıjdə kəştiyon ovi dimisə insonon iyən bo şıkırneydən, çəy bə ovi dılə nıeşey, İlahi ğudrəti nışonənkuye. bəçəy xotoye ki, Xıdovənd jıqo qıləy xısləton ovədə ğərolış doə ki, kəştiyon çəy səviyyədə sınov hardedən və ğərğ beydənin. həmçinin çı kəştiyon ovi piyo hərəkət kardey ki, de bəsə vokıronsə vo qıniye vositəbə əməl omeydə həm çı Xıdo rəhməti nışonəonkuye.

Həlbəttə, ımrujnə rujonədə ki, dıjdə tanker iyən kəştiyon de zumandə motoronku oko doey, okeyanonədə çandə həzo kilometr məsofəku dəvardedə və ziyodə həcmədə bıə bo və məhsulon vırə bəvırə kardedə. əvon həm bə təbyəti hakim bıə ğanunon ki, Xıdovəndi vəz`ışkardə, noəşe və bəşəri həm kəşfış kardə -çəyku bəhrə bardedə və hərəkəti istehsol kardedə. nəyinki, bəşər ıştən bo təbyəti ğanunonış noə və votedə: ım çımı koye.

Ayəon dəvomədə hamyedə: əgər Xıdovənd irodəko, vo sakit əkəy ta bəsə dıyo ovisə bıə kəştiyon, çı dıyo ovi piyo sakin və orom əmandi. bımədə nışonəon heste bo har qıləy səbr iyən şukrəkə məğamış bıə şəxson.

Ha holədə çı hırd iyən dıjdə kəştiyon həm sakin mande və hərəkət kardey və çəvon səlomət bə məğsəd rəsey, de Xıdovəndi dastiye. zira ehanə Xıdovənd irodəko, kəşti deçəy sərnişinon bə ico ğərğ bəkarde və həlbəttə ım cəzo bəçəvon ıştən kardə koon xotoye. əmmo Xıdovənd çı bəşəri ziyodə qınoonku dəvardedə və əvoni baxşeydə. zira əgər bino be insonon bəştə kardə xətoon xoto bə cəzo rosney bıbu, həni zəmini dimisə hiçki baği nibəmande.

Həlbəttə, inodkorə fərdon ki, hozzı nin çı Xıdovəndi təbyəti nizomədə bıə ğudrəti bıvindon və dayima Xıdovəndi zəmini dimisə bıə nışonəon inkor kardedən və de muminon canqo-cidol kardedən. əmmo, əvon həm bəzıneyn ki, bo Xıdo ğudrəti dastiku fərol kardeyro hiç qıləy ro mevcud ni.

Çın ayəonku omutedəmon:

1-nəyinki, məxloğati xılğət, bəlkəm bə cismon iyən mayeat həm hakim bıə ğanun ımon həmmə İlahi ğudrət və rəhməti nışonəonkuye ki, çəvonku qıləyni bənə bəsə ovisə hərəkət kardə kəştiyon sanqin iyən dıjdə cismon hərəkəti mumkinətiye.

2-de İlahi neməton dimbədim omeyədə, həm bəpe səbr kardey bıbu və həmən şukr kardey. qahi zəmon çəy hikmət muşkilaton tələb kardedə ki, bəpe səbr kardey bıbu və qahi vaxti həm bo bəşəri rohəti iyən rifoh tələb kardedə ki, bəpe bəvədə şukr kardey bıbu.

3-çəmə insonon koon dayima əməni çı həlokəti mə`rəzədə ğərol doydə. çən, ehanə çəmə con solimebu, bə Xıdovəndi lutfi xotoye.

4-təbyəti nizomi fəğət maddi cəhəto təfsir iyən təhlil məkəmon və bə Xıdovəndi aləmi koon tədbirədə bıə roli dığğətkəmon. boçi ki, əgər jıqo nıbu, dınyo koon tədbirədə İlahi elm, ğudrət iyən hikməti nəzədə nibəqətemon.