955-ə hissə-Fəthi surə -22-25 şərifə ayəon

955-ə hissə

وَ لَوْ قاتَلَکُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوَلَّوُا الْأَدْبارَ ثُمَّ لا یَجِدُونَ وَلِیًّا وَ لا نَصِیراً(22)

Və əgər kofiron deşmə canqkon,peşt bəqordıneyn,bəviteyn.peşo hiç qıləy rəhbər və koməkə pəydu nibəkardeyn.

سُنَّةَ اللَّهِ الَّتِی قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلُ وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِیلًا(23)

(ım bə muminon komək və kofiron məğlub kardey)Xıdovəndi sınnəte (adəte) ki, navko (həm)cari bıə və hiçvaxti bo Xıdovəndi ğanuni qıləy əvəzon iyən təbdil pəydu nibəkardeyş.

Navnə proqramonədə Hudeybiyyə sulhi sazışi həxədə bəhs kardedəbe ki,Məkkə nezi məntəğədə çı peyğombəri(s) de Məkkə mışrikon miyono bastə be.fərdonku idastə peyğombər(s) iyən mısılmınonışon təhğır karde iyən votedəbin ki,şımə bəştə zəyfəti iyən ocizəti xoto,jıqo qıləy sulhi sazışon baste və ehanə canq bıəbe,məğlub əbiyon.

In ayəon çəvon cəvobədə bə mısılmınon ruhiyyə doydə və təkid kardedə ki,jıqo qıləy sıxani əsosış ni və qıləy nodırıstə sıxane.umumən havaxti imoni əhl çı maddi məğsədon iyən ixtilofonku bə diyəro,fəğət bo Xıdovəndi roziyətiro bə məydon varid bıbu iyən bə Xıdo-Rəsuli(s) fərmoni quş bıdon,Xıdovəndi adət və sınnət çəvon deşmınon mığobilədə bəvon komək kardeye.çoko ki,Bədr iyən Əhzabi canqonədə ım mevzu de təcrubə isbot be iyən de Xıdovəndi komək iyən mədədi kamə muminə dastə bə mışrikon ziyodə dastə ğələbəşon pəydu karde.çın ayəonku omutedəmon:

1-Xıdo inkor kardə kəs,həyğətədə ıştənış jimonədə çı Xıdovəndi komək və rəhbərətiku məhrumış kardə.

2-həxı bə botıli bıə iyən muminon bə kfiron bıə səbarzəti,Xıdovəndi ğətiyə sınnət iyən adətonkuye.

3-İlahi ğanunon komil iyən çı har qıləy məkon iyən zəmoniku barze.liza zəmoni dırozi kanə iyən befoydə beydəni.

وَ هُوَ الَّذِی کَفَّ أَیْدِیَهُمْ عَنْکُمْ وَ أَیْدِیَکُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَکَّةَ مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَکُمْ عَلَیْهِمْ وَ کانَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِیرا(24)

Və Əve ki,(Hudeybiyyədə) bəçəvon piyo bəşımə ğələbə doey bəpeştə,Məkkə daxilədə(həm) çəvon dastış şıməku iyən şımə dastış çəvonku kutoş karde və Xıdovənd şımə kardə har qıləy koy vindedə.

هُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوکُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ الْهَدْیَ مَعْکُوفاً أَنْ یَبْلُغَ مَحِلَّهُ وَ لَوْ لا رِجالٌ مُؤْمِنُونَ وَ نِساءٌ مُؤْمِناتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ أَنْ تَطَؤُهُمْ فَتُصِیبَکُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بِغَیْرِ عِلْمٍ لِیُدْخِلَ اللَّهُ فِی رَحْمَتِهِ مَنْ یَشاءُ لَوْ تَزَیَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْهُمْ عَذاباً أَلِیماً(25)

əvon ə kəsonin ki,kofir bin iyən şıməni bə Məscidul-Hərami (daxil bıeyku) oqəteydən və nıhaşteşone deştə vardə ğıboniyon bə ğıbonqo məkoni bırəso iyən əgər(Məkkədə) şımə nızınə imoninə merdon iyən jenon ki, şımə əvoni nızınə holədə poymol əkardiyon (ıştə poy jiyədə əhaştiyon)və çəvon qınon boşmə əmandi,bıə nıəbin,bə Məkkə həmlə fərmoni sadir əkəmon.(əmmo ım fərmonımon nıdoe)ta Xıdovənd hakəsi ki, bıpyişe bəştə rəhməti şomil bəkarde.əgər (muminon və mışrikon) iyandeyku co bıəbin,hukmən Məkkə əhliku kufr kardə kəson de qıləy dardnokə əzobi cəzo ədomon.

Vəynə ayəon dəvomədə ın ayəon bə Hudeybiyyə sulhi dıqlə muhimmə nuktə işorə kardedə.qıləyni ım be ki,ın sulh həyğətədə şımə bəvon bıə səbarzəti ım be ki,canq iyən xun ru nıkardə holədə bə dast ome.zira deməkə ki,şımə çəvon sərzəminədə huzur və iştirokon hestebe iyən mışrikon şıməni çı miyoniku bardey əzınin.əmmo şımə de peyğombəri beyəti bəpeştə jıqo qıləy tars iyən vohimə bəçəvon dıl dəşe ki,hejo əvon ıştən çı sulhi təklifışon doe.

Dıminə nuktə ıme ki,Məkkə şəhrədə kali mısılmınon ki,bə çandə dəlilon xoto,bə Mədinə şəhri mıhocirətışon kardə nıbe,jimon kardedəbin.ehanə Xıdovənd bə Məkkə şəhri həmlə kardey fərmoni sadirış kardəbe,əvon həm çı xətəri mə`rəzədə bin.zira şımə əvoni zıneydə nıbiyon və deəvon canq əkəyon.bın surətədə ım ar boşmə baği əmandi ki,şımə ıştə həmməslək iyən həmdini Məkkədə bə hucumi məruz əhaştiyon və ya bə ğətli ərosniyon.çın ayəonku omutedəmon:

1-qahi zəmon sulh çı səbarzəti nışonəy.həlbəttə ım bə vıronədəy ki,İslomi camiyə məsləhət deçəvon alim iyən imoninə rəhbəron təvəssuti jıqo təyin kardey bıbu.

2-havaxti deşmın çı canqiku dast bıkəşon,əmə bəpe deəvon ijən sənibəton canqi bino məkəmon və canq məkəmon.

3-Məkkə fəğət bə çın şəhri sakinon məxsus ni iyən hiçkəs Xıdo zayiron bə ın şəhri daxil bıey mane bıey əzıni.

4-canqi zəmonədə bəpe çanədə ki,mumkine,beqınoə insonon kıştey vəy qətey bıbu və bə deşmıni ğalib omeyro behisob iyən bekitob bə har qıləy ko dast jıey əbıni.

5-bəpe mığət bıbu iyən bə deşmıni dasti bəhonə doey lozım ni.bə mısılmınon bədnoməti boyis bıə iyən camiyədə bəçəvon çehrə zərəl rosnə harcurnə əməliku bə diyəro mandey zəruriye.