956-ə hissə-Fəthi surə -26-29 şərifə ayəon

956-ə hissə

إِذْ جَعَلَ الَّذِینَ کَفَرُوا فِی قُلُوبِهِمُ الْحَمِیَّةَ حَمِیَّةَ الْجاهِلِیَّةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَکِینَتَهُ عَلى‏ رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ وَ أَلْزَمَهُمْ کَلِمَةَ التَّقْوى‏ وَ کانُوا أَحَقَّ بِها وَ أَهْلَها وَ کانَ اللَّهُ بِکُلِّ شَیْ‏ءٍ عَلِیماً(26)

 (Bə yod biyə) ə zəmoni ki,kofiron qıləy cohili şiddətinə təəssıb(və ğəzəbışon) ıştə dılonədə vırəşon doəbe. çən,Xıdovənd ıştə oromətiş bəştə peyombəri iyən bə muminon nozil kardeşe və əvonış de təğvo kəlmə məxsusış kardə ki,(əvon)bəy vey loyığ iyən çəy əhl bin və Xıdovənd hejo həmmə çiyonku aqahe.

Vəynə proqramonədə çı Hudeybiyyə sulhi həxədə bəhs be ki,Məkkə nezi qıləy məntəğədə çı peyğombəri(s)  de Məkkə mışrikon miyono bastə be,ın ayə bə kufri amilonku qıləyni bıə bemənoə təəssıbi işorə kardedə və hamyedə:cohili təəssıb iyən məğrurəti bımi mane beydə ki,mışrikon icozə  bıdon peyğombər(s) iyən mısılmınon Umrə mərosimon dəvordınon iyən ıştə ğıboniyon bə Məkkə şəhri daxilkon.

Əvon votedəbin:ımon Bədr iyən Uhudi canqədə çəmə pı iyən bıvonışon bə ğətl rosneşone.çokonə əmə ısət bəvon icozə bıdəmon ki,bəçəmə şəhri varid bıbon iyən solim və səlomət oqardon?qıləy holədə ki, zıneydəbin Xıdo Kə ziyorət bo həmmə kəsi cayize və Məkkə sərzəmin qıləy əmnə hərəme.joqo ki,hətto əgər ikəs ıştə pı ğatili həmonə sərzəmində və ya Həcc iyən Umrə mərosimədə vindeyədə,bəy mane beydə nıbe və deəy hiç qıləy koş beydə nıbe.

Çımi mığobilədə Xıdovənde-Xalığ oroməti iyən ğəlbi hevujətiş bəştə peyğombəri(s) iyən bə muminon nozilış karde ki,bo İlahi əmnə hərəmədə xun rukardey vəy qəteyro,mıvəğğətən ıştə tələbonku dast kəşeşone və de qıləy sulhnomə bastey,bo omə soronədə Xıdo Kəy ziyorəti royışon həmo kardeşone.qıləy surətədə ki,əgər cohili təəssıb bəvon hakim bıəbe,həmonə mığəddəsə sərzəminədə çı canqi otəş şuləvər əbi.çın ayəku omutedəmon:

1-cohili fərhənqiku bə əməl omə iyən qıləy dəlil və məntığış nıbə,fik iyən əməli koonədə harcurnə təəssıb,ğəbul bıənin ni.

2-imon iyən təğvo şərt,fərdi iyən iştimoyi koonədə oroməti oqətey və çı qıləy məntıği soyb bıeye.

لَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرامَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لا تَخافُونَ فَعَلِمَ ما لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذلِکَ فَتْحاً قَرِیبا(27)

Bərosti Xıdovənd ıştə peyğombəri ru`yaş həxədə bə həyğət rosne.şımə mısılmınon de Xıdo piyey aşiş (sulhi dılədə) qıləy holədə ki,ıştə səyon toşə və ıştə muon(və ya nanqıron) kuto kardə və hiçkəsiku tars iyən vəhşət nıbə holədə,bə Məscidul-Hərami daxil bəbiyon.Xıdovənd qıləy çi zıneydə ki,şımə əy zıneydə nıbiyon və ğərəz ımi qıləy nezə ğələbə(Xeybərədə) boşmə ğərolış doe.

Mısılmınon bə Məkkə səmt hərəkəti bəpeştə,Peyğombəre-Əkrəm(s) ru`ya iyən hanədə vindeşe ki,deştə əshobi bə ico,bo Umrə mənasiki bə vırə rosnero bə Məscidul-Hərami daxil beydən və ə həzrəti ım hanış boştə əshobon tarifış karde,voteşe.mısılmınon fik kardedəbin ki,ın han hejo həmonə sori bə həyğət bərəse.liza mışrikon bə Məkkə daxil bıə roysə mandeyədə və ro bəçəvon dimi basteyədə,İ iddə mısılmınon bə şəkko-tərdidi dıço bin və voteşone ki,bəqəm mumkine çı peyğombəri ru`ya səhf beşo?.

Iyo be ki,ın ayə enovney be və elonış karde ki,çı peyğombəri vində ru`ya sadığ və rost bıə və hukmən şımə həmmə komilə əmniyyəti dılədə bə Məscidul-Hərami daxil bəbiyon.tıbğe Hudeybiyyə sulhi mığovilə,peşonə sori mışrikon se ruji mıddətədə Məkkə şəhrışon tərk karde və mısılmınon de qıləy rohətə holi Umrə əməlonışon de ziyodə əzəməti bə vırəşon rosne.həlbəttə I mıddəti bədiqə mışrikon ıştə əhdışon darışte və mısılmınon Hicri-Ğəməri həştminə sori Məkkəşon canq iyən xun ru nıkardə holədə fəthışon karde.çın ayəku omutedəmon:

1-İlahi və`dəon hukmən bə həyğət bərəse,harçənd mumkine bə Xıdovəndi elm iyən hikməıti əsos, çəy reaL bıey bə təxir eqıno,əmmo ım təxir bəpe çəmə vucudədə qıləy şəkk icod nıko.

2-ehanə sulhi ğəbul kardey bə camiyə məsləhəti əsos bıbu,nəyinki,bə deşmıniku tarsi xoto,mumkine jıqo qıləy sulhi veyə təsir iyən bərəkətış bıbu və hətto çı səbarzəti mığəddimə həm bıbu.

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى‏ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ وَ کَفى‏ بِاللَّهِ شَهِیداً(28)

Əv ikəse ki.ıştə peyğombərış de hidoyət iyən həxə dini vığandeşe ta əy bəsə həmmə dinonsə səbarzko və kafiye ki,Xıdovənd (bə ın mevzu)şoyd bıbu.

Navnə ayəon dəvomədə ki,çı mısılmınon bəsə Məkkə mışrikonsə bıə səbarzəti və`dəş doe,ın ayə hamyedə:ım ğələbə dəvom pəydu bəkarde və qıləy zəmon bərəse ki,İslomə din qırd dınyoədə bəsə həmmə dinon iyən məktəbonsə ğələbə pəydu bəkarde.zira Xıdovəndi sıxan həxe və milləti bə hərəbaxtəti səmt hidoyət kardedə.

Bə mutəvatirə rəvoyəton əsos ki,həmmə mısılmınon çəy piyo qıləy mıttəfiğə nəzəşon heste,oxorız- zəmonədə İslomi-peyğombəri(s) nəsliku Məhdi(əc) nomo qıləy şəxs İlahi ım və`dəon real bəkarde və bə həyğət bərosne.Əv de aləmi məzlumon iyən bə sıtəmi mə`ruz mandə kəson koməki çı zolımə hukuməton mığobilədə ğıyom bəkarde.İmom Məhdi(əc) de İlahi mədəd və koməkon vositə bəsə zolımonsə səbarz bəbe və ədolət iyən əmniyyəti dınyo qırd vıronədə hakim bəkarde.çın ayəku omutedəmon:

1-de İlahi irodə həxə din həmmə aləmi dəbəqəte və çı milləti bə Xıdo dini səmt hidoyəti zəminə hozzı bəkarde.

2-dəvardə dinon bə zəmoni qıləy baxşi məxsus bıə və çımi əks İslomi təlimon bə qıləy zəmoni məxsus bıəni.liza ayəndə bə İslomi məxsuse və ım din dınyo səviyyədə səbarz bəbe.bə həmonə dəlili xoto, Mısılmınon bəpe bəştə vəzifəon çok-çoki əməlkon və çı İslomi həyğiyə çehrə bə aləmi təğdımko.

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَماءُ بَیْنَهُمْ تَراهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً سِیماهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْراةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوى‏ عَلى‏ سُوقِهِ یُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِیَغِیظَ بِهِمُ الْکُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِیما(29)

Muhəmməd Xıdo vığandəye və deəy bıə kəson,bə kofiron ciddi(ğəddor)və de iyande mehribonin.əvoni hejo ruku iyən səjdədə vindedəş ki,Xıdoku fəzl,baxşeş iyən roziyəti tələb kardedən.çəvon nışonəon bə səjdə təsiri xoto çəvon dimonədə məlume.ıme çəvon vəsf Tevratədə iyən çəvon vəsf İncilədə.(çəvon vucud) bənə kaştemoni məzəy ıştə şiv(tişi) zəminiku perosneydə.çən,bəy ğıvvəş doe ta zumand(ğoym) beydə və ıştə təğı sape bımando.joqo ki,kaştevonon bə təəccıbi dıçoko ta Xıdo de muminon (zumandəti) vositə kofiron ğeyzinko.(əmmo) Xıdovənd bə kofironku imon vardə iyən salehə əməl əncom doə kəson, baxşeş iyən dıjdə mıkofoti və`dəş doə.

In ayə ki,Fəthi mıborəkə sirə oxonə baxşe,bo İlahi və`dəon bə həyğət rəseyro bıə şərti,vəynə ayədə bəyon kardedə və hamyedə:bo İslomə dini bəsə coqlə dinonsə səbarzətiro mısılmınon bəpe ıştə fərdi iyən iştimoyi rabitəon bə ım çoqlə xısləton əsos tənzimkon:

a)- deşımınon mığobilədə:zumandəti,ciddiyyət,əzmkorəti iyən ğətiyyətin bıey.

b)-ıştə həmməslək iyən imoni əhli mığobilədə:mehribonəti,rə`fət,rəhmət iyən utufət.

v)-de Xıdovəndi rabitədə:ubudiyyət iyən bandəçəti.

q)-deştə rabitədə:bo ozavziye,inkişof iyən ixtisodi iyən siyosi istiğloliro səy və cəhdon kardey.

Əgər mısılmınon ım nuktəon boştə sərlevhə ğərol bıdon,nəyinki,dınyoədə bəsə ıştə deşmınonsə səbarz bəbeyn,bəlkəm axırətədə həm bə İlahi rəhmət  iyən məğfırəti şomil bəbeyn.çın ayəku omutedəmon:

1-İslom qıləy komilə dine və bo insoni jimoni həmmə cəhət və zaviyəon qıləy bərnoməş heste.

2-İslomə dini dınyo səviyyədə ğalib omey,bə Peyğombəre-Əkrəmi(s) siyrə və şıə roy tabe iyən sadığ və sabit ğədəmə tərəfdor nıbə holədə mumkin ni.

3-Tevrat iyən İncilədə həm İslomi peyğombəri(s) duston simo tevsif kardey bıə.

4-mısılmınon kəmmi iyən keyfi ruşd,deşmınon əsəbin kardedə iyən bə ğəzəb vardedə.