Վերլուծություն․ Բաքվի միությունը Թել Ավիվի հետ և դրա տարածաշրջանային գինը
Ադրբեջանի և Իսրայելի ռեժիմի հարաբերություններն այլևս չեն սահմանափակվում միայն տնտեսական և դիվանագիտական համագործակցությամբ։ Զենքի առևտրի ընդլայնումը, Ադրբեջանի տարածքում իսրայելական ռազմական արդյունաբերության տեղայնացմանն ուղղված ջանքերը և միաժամանակ շիա մուսուլմանների կրոնական սահմանափակումների մասին հաղորդումները լուրջ հարցեր են առաջացրել Իլհամ Ալիևի կառավարության ռազմավարական կողմնորոշման վերաբերյալ։
Այս հարաբերություններն ընդլայնվում են այն պայմաններում, երբ Թել Ավիվի հետ համագործակցությունը, Բաքվի անվտանգության անկախությունն ամրապնդելու փոխարեն, կարող է այդ երկիրը առավել քան երբևէ կապել մի ռեժիմի ռազմական և անվտանգության ցանցին, որի տարածաշրջանային քաղաքականությունն ուղեկցվում է ճգնաժամերով և բռնությամբ։
Pars Today-ի հաղորդմամբ՝ Իսրայելի սպառազինությունների առևտրի վերաբերյալ հրապարակված զեկույցի համաձայն՝ Elbit Systems ընկերությունը հաստատել է 235 միլիոն դոլար արժողությամբ պայմանագրի կնքումը՝ հրթիռային հրետանային համակարգեր և բարձր ճշգրտության կառավարվող զինամթերք վաճառելու համար մի հաճախորդի, որի անունն ի սկզբանե չէր հրապարակվել։ Իսրայելական Globes լրատվամիջոցի հաղորդմամբ՝ այս պայմանագրի պատվիրատուն Ադրբեջանն է։ Գործարքը ներառում է EXTRA-MR հրթիռներ, PULS արձակման կայանքներ և աջակցության ծառայություններ, իսկ դրա իրականացումը նախատեսված է երեք տարվա ընթացքում։
Այս պայմանագրի նշանակությունը միայն դրա ֆինանսական արժեքով չի սահմանափակվում։ Հաղորդումները վկայում են Իսրայելի պաշտպանական արդյունաբերության և Բաքվի միջև համագործակցության ընդլայնման, իսրայելական Ari Arms ընկերության մասնակցությամբ հրացանների արտադրության գործարանի բացման և համատեղ ռազմական արտադրությունն ընդլայնելու ջանքերի մասին։ Նման միտումը երկու կողմերի հարաբերությունները զենքի առքուվաճառքից տանում է դեպի արդյունաբերական և երկարաժամկետ կապերի ձևավորում։ Այդ կապերը կարող են մեծացնել Բաքվի տեխնոլոգիական և անվտանգության ոլորտների կախվածությունը Թել Ավիվից։
Իսրայելի հետ ռազմական համագործակցությունը չի ձևավորվել վակուումային պայմաններում։ Թել Ավիվը կարևորում է Ադրբեջանի էներգետիկ ռեսուրսներն ու աշխարհաքաղաքական դիրքը, իսկ Բաքուն ձգտում է հասանելիություն ունենալ առաջադեմ ռազմական տեխնոլոգիաներին։ Այնուամենայնիվ, այս փոխադարձ շահերը լայնածավալ ռազմավարական համագործակցության վերածելը պահանջում է գնահատել դրա տարածաշրջանային հետևանքները։ Առաջադեմ սպառազինությունների վաճառքն ինքնին չի նշանակում պատերազմ սկսելու որոշման կայացում, սակայն համատեղ ռազմական ենթակառուցվածքների ընդլայնումը կարող է սրել սպառազինությունների մրցավազքը և անվտանգության հետ կապված մտահոգությունները Հարավային Կովկասում։
Ադրբեջանի համար հիմնական հարցն այն է, թե արդյոք Իսրայելի հետ ռազմական մերձեցումն իսկապես ամրապնդում է այդ երկրի երկարաժամկետ անվտանգությունը, թե՞ հարևանների մտահոգություններն ուժեղացնելու միջոցով նոր ռազմավարական ծախսեր է առաջացնում։ Բաքուն չի կարող այս համագործակցությունների հետևանքները գնահատել միայն կարճաժամկետ ռազմական հաշվարկների հիման վրա։
Արևմտյան Ասիայում ստեղծված զգայուն իրավիճակում Իսրայելի հետ ռազմական համագործակցության ընդլայնումը կարող է ազդել հարևանների, հատկապես՝ Իրանի հետ Բաքվի հարաբերությունների վրա։ Հարավային Կովկասի կայուն անվտանգությունը կախված է փոխադարձ հարգանքից, տնտեսական համագործակցությունից և տարածաշրջանը արտատարածաշրջանային տերությունների մրցակցության թատերաբեմի չվերածելուց։
Ի վերջո, հիմնական քննադատությունն ուղղված է Ալիևի կառավարության ռազմավարական ընտրությանը, այն է՝ երկրի պաշտպանական արդյունաբերությունն ու անվտանգության հաշվարկներն աստիճանաբար Իսրայելի հետ կապելը՝ առանց տարածաշրջանային հետևանքներին բավարար ուշադրություն դարձնելու։ Իր անկախությունը պահպանելու համար Ադրբեջանին անհրաժեշտ են հավասարակշռված հարաբերություններ հարևանների հետ, այլ ոչ թե աճող կախվածություն մի ռեժիմից, որի հետ համագործակցությունը կարող է սրել տարածաշրջանային լարվածությունը։