Ubepari na ukosefu wa utulivu wa kijamii

Uhusiano kati ya ubepari na ukosefu wa utulivu wa kijamii ni mojawapo ya mada muhimu katika uwanja wa sayansi za jamii.

Uhusiano kati ya ubepari na ukosefu wa utulivu wa kijamii ni mojawapo ya mada ambazo zimejadiliwa sana katika nyanja za uchumi, sosholojia na sayansi ya siasa. Ubepari, kama muundo ambapo mali binafsi, soko huria na mrundikano wa mitaji huwa na nafasi kuu, kihistoria umesababisha ukuaji wa uchumi, uvumbuzi na kuongezeka kwa uzalishaji. Hata hivyo, katika historia yake yote, mfumo huu huu umesababisha ukosefu wa usawa, mivutano ya kijamii na hatimaye ukosefu wa utulivu katika jamii.

Mojawapo ya vipengele muhimu zaidi vya uhusiano wa ubepari na ukosefu wa utulivu wa kijamii ni suala la ukosefu wa uadilifu wa kiuchumi. Katika mfumo wa kibepari, ugavi wa utajiri na fursa mara nyingi haufanyiki kwa uadilifu miongoni mwa watu katika jamii. Wale walio na mtaji wa awali, elimu bora au wenye uweza zaidi wa kupata rasilimali hupata ustawi wa haraka na utajiri zaidi. Katika upande mwingine, makundi yenye kipato cha chini au yasiyo na mtaji mara nyingi hunaswa katika mduara wa umaskini na ufukara. Ikiwa pengo hili la kitabaka litaongezeka sana, litaimarisha hisia ya ukosefu wa haki na uadilifu miongoni mwa watu wa jamii na kuunda msingi wa malalamiko na kutoridhika kijamii.

Jambo lingine linalochangia katika muktadha huu ni ukosefu wa usalama wa ajira na mabadiliko ya haraka ya kiuchumi. Ubepari unategemea ushindani ambao wakati mwingine si wa kiadilifu, na kuongeza tija na ufanisi, na makampuni mengi hupunguza gharama za matumizi, hutumia teknolojia mpya, na wakati mwingine hupunguza rasilimali watu ili kuongeza faida zao. Utaratibu huu unasababisha kupotea kwa ajira za kijadi na kuibua wasiwasi miongoni mwa wafanyakazi na tabaka la kati. Pale watu wanapohisi kwamba mustakabali wao wa kazi hauna uhakika na uwezekano wa maendeleo ya kijamii umepungua, kiwango cha wasiwasi na mvutano katika jamii pia huongezeka.

Uzoefu wa kihistoria pia umeonyesha kwamba, mkusanyiko wa nguvu za kiuchumi mikononi mwa vikundi vidogo vinavyojulikana kama oligarchia za kifedha, husababisha pia mrundikano wa nguvu za kisiasa katika mikono na udhibiti wa kundi dogo la watu. Katika baadhi ya jamii, makampuni na mabepari wakubwa wanaweza kushawishi utungaji sera na kubuni sheria kwa maslahi yao. Jambo hili hupelekea kujitokeza imani katika sehemu za jamii kwamba sauti zao hazisikiki katika mchakato wa kufanya maamuzi. Matokeo yake, imani ya umma kwa taasisi za kisiasa na kiuchumi hupungua, na kupungua huku kwa imani ya watu kunatambuliwa kuwa ni mojawapo ya sababu muhimu za ukosefu wa utulivu wa kijamii.

Kwa upande mwingine, migogoro ya kiuchumi inayotokea mara kwa mara katika mfumo wa kibepari inaweza pia kuzidisha hali ya ukosefu wa utulivu. Mdororo wa kiuchumi, kushuka kwa thamani ya sarafu, kuongezeka ukosefu wa ajira, na mfumuko wa bei, kwa kawaida huzidisha mashinikizo katika maisha ya watu. Katika hali kama hiyo, maandamano ya watu, uhamiaji mkubwa na hata machafuko ya kisiasa huongezeka. Uzoefu wa kihistoria umeonyesha kwamba migogoro mikubwa ya kiuchumi mara nyingi huambatana na machafuko ya kijamii na kisiasa.

Hata hivyo, ikumbukwe kwamba ubepari wenyewe si lazima kwamba utapelekea kuibuka hali ya machafuko na ukosefu wa utulivu. Kwani, baadhi ya nchi, hasa za Ulaya Kaskazini, zimeweza kupunguza athari mbaya za mfumo huo kwa kuanzisha mifumo ya usaidizi, sera mpya za ugavi na sheria zinazofaa za kazi. Kwa maneno mengine ni kuwa, kuchanganya uchumi unaotegemea soko na sera za kijamii zenye uwiano kunaweza kusaidia kupunguza mivutano ya kijamii.

Mwishoni inatupasa kusema kuwa, uhusiano kati ya ubepari na ukosefu wa utulivu wa kijamii ni mgumu, tata na wenye pande kadhaa. Ingawa mfumo huu unaweza kuwa kichocheo cha ustawi wa uchumi na maendeleo, lakini ukiachwa bila usimamizi na utungaji sera unaofaa, unaweza kuwa sababu ya kuongezeka hali ya ukosefu wa usawa na mapengo ya kitabaka, kupungua usalama wa jamii na kuibuka mivutano ya kijamii.